4956 SAYILI KANUNUN GETİRDİĞİ SON DEĞİŞİKLİKLERLE

1479 SAYILI BAĞ-KUR KANUNUNA GÖRE

KAYIT VE TESCİL

Vakkas DEMİR

Bağ-Kur Genel Müdürlüğü

Teftiş Kurulu Başkanlığı Müfettişi

I- GİRİŞ

Bağ-Kur'da, sigortalılığın başlangıcı hususunun belirlenmesi açısından kayıt ve tescil konusu önemli olduğu gibi, sigortalılık süresinin tespiti açısından da önem arz etmektedir.

Bağ-Kur’daki kayıt ve tescil konusunu açıklamadan önce kayıt ve tescil kavramlarının lügatta ne anlama geldiklerini açıklığa kavuşturmakta fayda vardır. Kayıt kelimesinin lügattaki anlamı; bir yere mal ederek deftere geçirme, bir yazının, bir hesabın tarih, numara vb. nin veya kopyasının bir yerde yazılı bulunması anlamına gelirken, tescil kelimesinin lügattaki manası; herhangi bir şeyi resmi olarak kaydetme, kütüğe geçirme anlamlarını içermektedir. (1)

Bu çalışmamızda; 1479 sayılı Bağ-Kur Kanununa göre sigortalı olması gerekenlerin kayıt ve tescil konusunda tabi oldukları hükümler, sigortalı olması gerekenlerin veya sigortalı olacakların nasıl ve ne şekilde Kuruma kayıt ve tescil edilecekleri ve bu konuda bilinmesi gerekli diğer faydalı bilgiler işlenmeye çalışılacaktır.

II- KAYIT VE TESCİLİN USUL VE ESASLARI

1479 sayılı Bağ-Kur Kanununa göre sigortalı olması gerekenlerin Kuruma kayıt ve tescil edilmelerinin esasları, adı geçen Kanunun yazılma başlıklı 26'ncı maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu 26'ncı madde, 1479 sayılı Kanunun ilk yürürlük tarihi olan 02.09.1971 tarihinden bu yana çeşitli değişikliklere uğramış ve bu maddenin hükümlerindeki son değişmeler 02.08.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4956 sayılı Yasa ile yapılmıştır.

1479 sayılı Kanuna göre Bağ-Kur’da kayıt ve tescilin hangi usul ve esaslara göre yapılacağını anlamak bakımından söz konusu yazılma başlıklı 26'ncı maddenin 619 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik halini, daha sonra da 4956 sayılı Kanunla bu konuda yapılan değişikliklerle son halini ele alıp incelemekte fayda vardır.

Yazımızın konusunu teşkil eden kayıt ve tescile ilişkin usul ve esasların belirtildiği 1479 sayılı Kanunun söz konusu “yazılma” başlıklı 26'ncı maddesi 619 sayılı KHK.’da aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.

"MADDE 26: (2)

Sigortalı olmak hak ve yükümlülüğünden vazgeçilemez ve kaçınılamaz. Sözleşmelere, sosyal sigorta yardım ve yükümlerini azaltmak veya başkasına devretmek yolunda hükümler konulamaz. Bu Kanuna göre sigortalı sayılanlar, sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç 3 ay içinde Kuruma başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorundadırlar.

Üç ay içinde kayıt ve tescilini yaptırmayan sigortalılar Kurumca re’sen kayıt ve tescil edilir. Vergi daireleri, sigorta kapsamına giren gelir vergisi mükelleflerini mükellefiyetin tescil tarihinden, mükellefiyeti terkin edilenleri ise terkin tarihinden itibaren 3 ay içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür. Ayrıca, kamu kurum ve kuruluşları, Kurumun talebi üzerine sigortalıların sigortalılık işlemlerine esas alınacak bilgileri vermek zorundadırlar.

Kamu kurum ve kuruluşları, belediyeler, kamu iktisadi teşebbüsleri, esnaf kefalet kooperatifleri, tarım kredi kooperatifleri ve bankalar, bu Kanuna göre zorunlu sigortalı olanlarla ilgili ruhsat, ihale ve kredi işlemlerinde sigortalı olduklarını ve bir önceki takvim yılı sonu itibarıyla prim borçları bulunmadığını gösterir belgeyi istemek ve belge istenenler de bu belgeyi ibraz etmek zorundadırlar.

Noterler, bu Kanuna göre sigortalı olanların tutmakla mükellef oldukları defterlerin tasdiki sırasında Bağ-Kur’ a kayıtlı olduklarını ve prim borçları bulunmadığını gösterir belgeyi istemek ve söz konusu belgeyi ibraz etmeyenleri ve bunlara ait sigortalılığa esas bilgileri en geç üç ay içinde. Kuruma bildirmek zorundadırlar.

Sigortalıların başvurma usulleri ile uymak zorunda oldukları esaslar ve tescille ilgili işlemler yönetmelikle düzenlenir. Bu yönetmeliğin bildirim ve giriş bildirgelerinin onaylanmasına ilişkin hükümleri hakkında İçişleri, Maliye ve Gümrük, Sanayi ve Ticaret Bakanlıklarının da görüşleri alınır."

619 sayılı KHK.’nin üstte belirtilen madde metnindeki hükümlerine göre; 1479 sayılı Bağ-Kur Kanununa göre sigortalı sayılanlar sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç üç ay içerisinde Kuruma başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmaları gerekmekte olup, üç ay içinde Bağ-Kur’a kayıt ve tescilini yaptırmayanların Kurum tarafından re’sen kayıt ve tescillerinin yapılacağı, ayrıca vergi daireleri, Kamu kurum ve kuruluşları, belediyeler, kamu iktisadi teşebbüsleri, esnaf kefalet kooperatifleri, tarım kredi kooperatifleri ve bankaların 1479 sayılı Bağ-Kur Kanununa göre zorunlu sigortalı olanlardan sigortalı olduklarına dair belgeyi istemeleri şartı bulunmaktadır.

04.10.2000 tarihli 619 sayılı KHK., Anayasa Mahkemesi tarafından 08.11. 2000 tarihinde iptal edilip, bu iptal kararı 08.08.2001 tarihinde yürürlük kazanınca hukuki anlamda Bağ-Kur Kanununda oluşan boşluğu gidermek amacıyla, 4956 sayılı Kanun, (3) 02.08.2003 tarihinde yürürlüğe girmiş ve söz konusu Kanun, 619 sayılı KHK.’nin bir çok hükmünü aynen benimsediği için, yazımızın konusunu oluşturan 1479 sayılı Kanunun 26'ncı maddesi de 619 sayılı KHK.’da var olan halinden biraz farklı olarak muhafaza edilmiş ve bir anlamda Bağ-Kur’da kayıt ve tescilin usul ve esaslarını düzenleyen 1479 sayılı Kanunun 26'ncı maddesi de 4956 sayılı Kanunla yasal anlamda hukuki dayanağa kavuşmuştur.

Şimdi 1479 sayılı Kanuna göre Bağ-Kur’da kayıt ve tescilin usul ve esaslarını düzenleyen 26'ncı maddenin 4956 sayılı Kanunla değişik halinin madde metnini ele alıp incelemekte fayda vardır.

1479 sayılı Kanunun yazılma başlıklı 26'ncı maddesinin 4956 sayılı Kanunla değişikliğe uğrayan son halinin madde metni aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.

"MADDE 26:

Sigortalı olmak hak ve yükümlüğünden vazgeçilemez ve kaçınılamaz. Sözleşmelere sosyal sigorta yardım ve yükümlerini azaltmak veya başkasına devretmek yolunda hükümler konulamaz. Bu Kanuna göre sigortalı sayılanlar, sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç üç ay içinde Kuruma başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorundadırlar. Üç ay içinde kayıt ve tescilini yaptırmayan sigortalılar Kurumca re’sen kayıt ve tescil edilir.

Gelir vergisi mükelleflerinin mükellefiyet tescili ve terkinine ilişkin bilgiler, Kurum ile Maliye Bakanlığınca müştereken belirlenecek usul ve esaslara göre Kuruma bildirilir.

1479 sayılı Bağ-Kur Kanununa göre zorunlu olarak sigortalı olması gerekenlerin hangi usul ve esaslara göre Kuruma kayıt ve tescillerini yaptıracaklarını belirleyen 1479 sayılı Kanunun yazılma başlıklı 26'ncı maddesinin 4956 sayılı Kanunla değişik üstte belirtilen son halinin madde metni incelendiğinde, aşağıda başlıklar halinde ele aldığımız hususların ön plana çıktığı görülecektir.

A) Sözleşmelere Sosyal Sigorta Yardımı ve Yükümlerini Azaltmak veya Başkasına Devretmek Yolunda Hükümler Konulamaz:

Madde metninden de anlaşılacağı üzere; Bağ-Kur sigortalısı olanların sigortalılığının zorunlu olduğu ve bu sigortalılığın öngördüğü haklar ve yükümlülüklerin kaçınılmaz ve vazgeçilmez nitelik taşıdığı, bu haklarla yükümlerin azaltılamazlığı ve devredilmezliği ilkesi ortaya çıkmaktadır. Bu nedenlerle sözleşmelere sosyal sigorta yardım ve yükümlerini azaltmak veya başkasına devretmek yolunda hükümler konulamaz, şayet konulmuşsa bu hükümler geçersizdir. Buradan anlaşılacağı üzere sözleşmenin geçersizliği kural olarak sözleşmenin yalnız o hükmü ile yada hükümleri ile sınırlı bulunacağıdır.

B) Sigortalının Bağ-Kur’a Başvurarak Kayıt ve Tescilini Yaptırma Yükümlüğü:

1479 sayılı Kanuna göre sigortalı sayılanlar sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç üç ay içinde Kuruma başvurarak kayıt ve tescilini yaptırmak zorundadırlar. Üç ay içinde kayıt ve tescilini yaptırmayan sigortalılar Kurumca re’sen kayıt edilir.

Söz konusu maddenin bu hükmünden de anlaşılacağı üzere 1479 sayılı Bağ-Kur Kanunu, sigortalı sayılanların kayıt ve tescil edilme veya kayıt ve tescil yaptırma yükümlülüğünü öncelikle sigortalıya vermiştir. Şayet sigortalı bu yükümlülüğünü yapmayarak kendini Kuruma kaydettirmemişse bu kişileri Kurum kendisi doğrudan kayıt ve tescil etmektedir.

Kanunun metninde var olan bu şekildeki kayıt ve tescil işlemleri gerek sigortalıların duyarsızlığı ve bilgisizliği, gerekse Kurumun personel yetersizliği ve iş yükünün fazlalığı nedenleriyle uygulamada yapılamamaktadır.

Bağ-Kur’a tabi sigortalı olanların veya olması gerekenlerin kayıt dışında kalmamaları ve sigortalı olmaktan kaçmalarını engellemek için, Bağ-Kur sigortalılığına esas oluşturan vergi dairesi, esnaf sicil, meslek odası v.b… kayıtların tutulduğu ilgili Kurum ve kuruluşlarla otomasyon içinde çalışılıp, böyle bir sistemin kurulmasının faydalı olacağı açıktır.

C) Belediye, Özel İdare ve Diğer Kamu Kuruluşlarının Bildirim Yükümlülüğü:

Sigortalılığa esas olacak bilgileri Bağ-Kur’un isteği üzerine belediye özel idare ve diğer kamu kuruluşları (Kamu İktisadi Teşebbüsleri, Esnaf Kefalet Kooperatifleri, Tarım Kredi Kooperatifleri ve Bankalar) vermek zorundadırlar. 1479 sayılı Bağ-Kur Kanununa göre sigortalı sayılanlardan sigortalılıklarının başladığı tarihten itibaren 3 ay içinde Kuruma kayıt ve tescillerini yaptırmayanlar hakkında Kurumca Re’sen tescil işlemi yapılmaktadır.

D) Sigortalıların Kayıt ve Tescil İşlemlerinde Esas Alınacak Belgeler:

Gelir vergisi mükellefi olanlar için vergi dairesi kayıtları, gelir vergisinden muaf olanlar ile vergi kaydı bulunmayanlar için esnaf ve sanatkar sicili ile birlikte kanunla kurulu meslek odası kayıtları, belediye, özel idare ve diğer Kamu Kuruluşlarının Bağ-Kur’un isteği üzerine vermek zorunda oldukları bilgiler esas alınmaktadır.

III- SONUÇ

1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununa göre (Bağ-Kur Kanunu) sigortalı olması gerekenlerin hangi usul ve esaslara göre, nasıl ve ne şekilde Bağ-Kur’a kayıt ve tescillerini yaptırmaları gerektiğini belirleyen 1479 sayılı Bağ-Kur Kanununun 26'ncı maddesi, 1479 sayılı Bağ-Kur Kanununun ilk yürürlük tarihi olan 02.09.1971 tarihinden bu yana bir çok Kanunla değişikliğe ve yeniliğe uğramış ve bu alandaki son değişiklik te 02.08.2003 tarihli 4956 sayılı Kanunla yapılmıştır.

4956 sayılı Kanunun 1479 sayılı Kanunun 26'ncı maddesinde yaptığı değişikliklerden sonra kayıt ve tescil konusunda aşağıdaki hususlar ön plana çıkmıştır. Söz konusu bu maddedeki son düzenlemeye göre, bu konuda bir genişleme getirilerek Kamu kurum ve kuruluşlarının yanı sıra belediyeler, Kamu iktisadi teşebbüsleri, esnaf kefalet kooperatifleri, tarım kredi kooperatifleri ve bankalarda bu kanuna göre zorunlu sigortalı olanlarla ilgili ruhsat, ihale ve kredi işlemlerinde sigortalı olduklarını gösterir belgeyi istemek ve belge istenenler de bu belgeyi ibraz etmek zorunda olması kuralı getirilmiştir.

––––––––––––––––––––––

(1) Türk Dil Kurumu Türkçe sözlük 2 (K-Z)

(2) 04.10.2000 tarih ve 619 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 15'inci maddesi ile değişik şekli.

(3) 02.08.2003 tarih ve 25187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.