FİRE ORANLARI 2. BÖLÜM      

YILAN BALIĞI
* a) Yilan baliginin üretimi, içinde yabanci maddeler bulunmayan bir avlanma 
sistemiyle yapilir, yani avlanan yilan baliklari içinde baska bir tür balik yoktur.
b) Yilan baliginin cildinde tutuldugu zaman leze tabir edilen bir tabaka 
mevcuttur.Bu tabaka kaygandir ve balik tutulduktan sonra silinerek atilir, 
bundan dolayi ambalajlanmadan evvel % 1 civarinda fire verir.
c) Baligin ambalajlanmasi sirasinda alicilarin isteklerine göre büyüklü küçüklü 
gruplara ayrilmasi mümkündür, bu operasyon sirasinda fire daima mevcuttur.Bu 
gibi manipülasyonlarda % 10 kadar fire meydana gelebilir.Degerlendirilemeyen 
kisimlar vardir, 
bunlara çikma balik tabir edilir.
d) Dondurulmada da % 3 ila % 5 civarinda fire vermektedir.( Bu buzhanede kalma 
müddetine göre degisir.)
* Köpek baligindan barsaklarin temizlenmesi , derisinin yüzülmesi esnasinda , 
fileto hale geliceye kadar olusan fire nispeti takriben % 70 ile % 75 arasinda , 
karidesin haslanip kafasi ile kabuklarindan ayiklanmasi halinde ise , fire 
nispeti % 70 civarindadir
TURNA VE SUDAK
* 1) Turna ve sudak baliklarinin göllerden alinip Istanbul'a kadar taze olarak 
naklinde % 3 nispeti civarinda ;
2) Bu baliklarin içi açilarak ( vide ) temizlenmesi halinde büyüklüklerine ve 
küçüklüklerine göre % 20 ila % 30 nispetinde ;
3) Flato yapildigi taktirde ;
a) Derisi üstünde iken büyüklüklerine ve küçüklüklerine göre % 30 ila % 40 
nispetinde ;
b) Derisi yüzüldügü taktirde yine büyüklük ve küçüklüklerine göre % 40 ila % 50 
nispetinde fire verebilir.
SOMON BALIGI
* Somon baligi üretiminde çesitli safhalarda verilebilecek fire oranlari :
1) Tatli suda yumurtadan çiktiktan sonra yavru balik haline ( 50-60 gr.) 
gelinceye kadar ölüm orani % 40 , 
2) Tatli sudan tuzlu suya geçisteki ölüm orani % 5 , 
3) Deniz suyundan satisa sunulabilecek hale gelene kadar geçen dönemde ölüm 
orani % 10, 
4) Pullari, kafasi, kuyrugu, iç organlari ve derisi tamamen atilmak suretiyle 
büyük baliklarin füme haline getirilmesinde meydana gelebilecek fire orani % 50 
'dir.
USKUMRU BALIGI
* Ithal edilen dondurulmus 25 kg.'lik uskumru baliklarinin kutu naylon ve 
çemberinin agirligi 1 kg.50 gr., tuzlu su miktari ise 2, 5 kg.olup , toplam 
agirlik tutarlari indirildikten sonra net miktara ulasilabilir. ( 22.05.1997 / 
260 YKK )
BALIK YAGI VE UNU
*- Hamsideki balik unu orani : ortalama % 15 ila % 17 arasinda , 
- Hamsideki balik yagi orani : ortalama % 7 la % 10 arasinda , 
- Istavrit ( kraça ) baligindaki balik unu orani ortalama % 8-12 arasinda , 
- Net 201.527 kg.balik yagi elde edebilmek için kullanilacak hamsi ortalama 
100.000 kg. ila 105.000 kg.
- Imalata giren 1.355.527 kg.istavrit ( kraça ) baligindan çikan balik yagi 
ortalama 54.000 kg.dir.
- Imalata giren hamsi baliginin imal safhasinda verdigi fire ortalama % 70 , 
- Imalata giren istavrit baliginin imal safhasinda verdigi fire ortalam % 85 ' 
dir.
BAYRAK
* Bayrak imalinde iplik fireleri :
a) Hazirlanma sirasinda % 1-1, 5
b) Dokuma safhasinda % 2-3
c) Terbiye safhasinda boya ve apre firesi % 4-7 
d) Bayragin rafta beklerken bazi nedenlerle satilamaz hale gelmesi halinde 
firenin % 1 civarinda oldugu tespit edilmistir.
BEZ ( HAMBEZ )
* Ham bezin kasar merserize ve emprime muamelesini müteakip bezin genisliginin 
ayni kalmasi nazara alindiginda % 5 ila % 11 arasinda eksildigi müteaddit 
tecrübelerle tespit edilmis bulunmaktadir.
Hambezlerin boya terbiye islemlerinde proseslere göre fire yüzdesi 
degisebilir.Ipek no.su konstrüksiyon , örgü sekli farklilik sebebidir.Sanforsuz 
mallarda % 2-5 arasi uzama , sanforlu mallarda % 3-8 arasi kisalma olabilir.
BILGISAYAR
* Bilgisayarlarda montaj yapilirken meydana gelebilecek bir fire miktari 
yoktur.( 10.09.1997 / 445 YKK )
Ayrica sözkonusu bilgisayar cihazlarinin kullanimi sirasinda parça degistirecek 
ortalama ariza yüzdesi bulunmaz, yani bu islemlerden kaynaklanan arizalar fire 
olarak degerlendirilemez.( 10.09.1997 / 446 YKK )
BIJUTERI
* Bijuteri imalatinda kullanilan metal malzeme , imalatta % 10 , taklit cam tas 
kullanilmasinda ;foya dökülme ve taslarin kirilmasindan dolayi % 18 fire ve 
zayiat meydana gelebilir.
BORU
* Boru fabrikalarindan satin alinan , toptan ve perakende satilan siyah ve 
galvanizli su borularinin satisindan ötürü alis ve satisi arasinda binde üç ölçü 
firesi normaldir.
Sert plastikten ( PVC ) ve polietilenden boru çekim esnasinda % 5 , toptan 
satislarda % 2 , perakende satislarda da % 5 civarinda fire olabilir.
BOYA
* Insaat ve sanayi boyalari ve malzemeleri imalatinda verilebilecek fire ve 
zayiat miktari :
Imalatta Alim-Satimda
Dolgu maddesi ihtiva eden boyar mad. % 2-4 % 0.5-2
Tinerler 
a) Sentetik ( karisik halde ) % 3-5 % 1-2
b) Sellülozik % 5-8 % 0.5-1
Yaldiz Boyalar % 5-7 % 0, 5-1
Müstahzar boyalar( Sellülozik hariç) % 3-5 % 0, 5-1 
Pasta boyalar % 2-4 % 0, 5
Sellülozik boyalar % 8-10 % 0, 5-1
Vernik
a) Sogukta eritme usulü ile( Sell.hariç ) % 4-6 % 0, 5-1
b) Sellülozik sogukta eritme usulü ile % 7-9 % 0, 5-1
c) Sicakta eritme usulü ile % 8-10 % 0, 5-1
Cevherden imal edilen boyayici topraklar
ve dolgu maddeleri % 12-20 % 0, 5-2
Selülozik macunlar % 5-7 % 0, 5-1
Mayi Skatif % 8-10 % 0, 5-1
Cam macunu % 2-3 % 1-3
Organik ve inorganik pigmentler ------ % 0, 5-2
* Toz boya , tiner, yaldiz boya ile sentetik pasta boyalarin imalinde kullanilan 
hammadde ile neticede mamullerin verdigi fire nispeti :
1) Dolgu maddesi ihtiva eden karisim toz boyalarin imalinde % 2-4 civarinda , 
2) Tinerler a) Sentetik tinerler ( karisim halde ) % 3-5 , b) Sellülozik 
tinerler % 5-7 civarinda
3) Yaldiz boyalar % 5-7 civarinda 
4) Müstahzar boyalar % 3-5 civarinda 
5) Pasta boyalarin % 2-4 civarinda fire vermesi normaldir.
* Yagli boya ve plastik boyalarin imalatta % 3-5 toptan ve perakende 
satislarinda ise % 0, 5-1 civarinda fire ve zayiat vermesi normaldir.Toz boyalar 
, paketlenmesi esnasinda % 2 civarinda fire verir.( 19.12.1989 YKK )
* Toz halindeki mensucat boyalarin , kilo ile perakende satisi yapilirken % 2, 5 
fire verebilir, toptan satislarinda ise , ambalajlari degistirilmediginden fire 
sözkonusu degildir.
* F.P.satende boyama isleminde , çözgüsü flos ise , çözgü boyundan ( boydan ) 
çekme orani minimum % 6 , maksimum % 10 civarinda olup, bu rakamlara fire dahil 
degildir.
* Asagida isimleri yazili ilk madde ve malzemeler ile yapilan imalatta % 0, 5 
ile % 1 oraninda fire verilebilir.
Ilk Madde ve Malzemeler :
- Polyester Reçine 
Uralac p 3560
Uralac p 3561
Uralac p 5980
Uralac p 4127
Uralac p 6103
Reafree 6402
Reafree 4763 T
Uralac p 6701
Uralac p 2400
- Sertlestiriciler
Araldite PT 810
Tripoxy
- Epoxy Reçine
Dow Der 662 E
Dow Der 663 E
Dow Der 692
Dow Der XZ 92406
Araldite GT 3032
Araldite GT 7004
Epikote 3002
Epikote 3003
- Katkilar
Araldite DT 125
Vestagon B 55
Lan Comax p 1362
Lan Comax p 1830
Micro Powders 500
Byk Flow 360 p
Byk Flow 364 p
Resiflow PV 88
Modaflow 2000
Bezzain
Aerasil R 972
Cab 551 - 02
HDK H-15
- Pigmentler
Beyaz pigmentler
Pritex V
Ultramarin Blav D 25
Heliopen 780
Ftolo Yesiltloechst
Cinquasia violet RNRT
BASF Lithol Kotl 4500
Hostaperm E5 Boz
Mqlibdat Oranga
Açik krom sari
Orta krom sari
Kirmizi demir oksit
- Dolgular
Omga Casb 10
Solvay Blanc FixaN
Kalsit 5 M
Basit 1 M EXT
Basit 5 M
- Mamuller
Epoxy / Polyester Toz boya
Polyester / TGIC Toz-Boya
Epoxy Toz boya ( 25.07.1996 / 299 )
BOYNUZ - TIRNAK
* Taze küçük ve büyük bas hayvan boynuz ve tirnaklari için fire miktarlari % 10 
- 15 civarindadir.
CAM
- Toptancida ( Ist., Gebze, Trakya, ( Lüleburgaz), Mersin, ( Çayirova) naklinde 
% 4
- Toptancidan perakendecinin magazasina naklinde ve bosaltilmasinda % 2
- Magaza istiflemede ( arabadan elle bosaltilmasi da dahil ) % 3
- Imalatta kesimde % 3
- Toptancidan perakendecinin istegine göre kesilip sevk edilmesi % 3
- Insaat mahallinde nakil ve müsteriye teslimde % 3
- Yerine yerlestirilmesi , takilmasi % 2, 5
- Ambalajlama esnasinda % 1
- Makinada ( rodaj , bizote ) isleme esnasinda % 2
- Imalatta cam üzerine yapilan ( asitleme, boyama, koparma ) islemlerde % 1
- Isicam imalatinda % 15-20
- Isicamin imalatçidan alinip toptancinin dükkanina getirilmesi ve 
perakendecinin magazasina sevki % 2.Insaata nakil, müsteriye teslim, yerine 
yerlestirilmesi, tasinmasi islemi % 4
Bu fire oranlari Istanbul için geçerlidir.
* Cut size seklindeki cam kesimindeki temperleme isleminde ;
- 4 mm. camlarda % 14-16
- 5 mm. % 12-14
- 6 mm. % 11-13 oraninda fire olabilir.
* Stok size seklindeki cam kesimindeki temperleme isleminde ;
- 4 mm. camlarda % 20-22
- 5 mm. % 18-20
- 6 mm. % 17-19 oraninda fire olabilir.Ayrica nakliyede % 4 , rodajlamada ise 
uygulanacak fire orani % 2'dir.
( 11.12.1997 / 635 YKK )
OTO CAMI
* Tavlanmis oto cami ( sekuritli ) üretimde kullanilan plaka camlarinin fire 
oranlari asagida belirtilen özelliklere göre farklilik göstermektedir.
1) Standart plaka veya ebadinda ilk kesimi yapimis cam kullanilmasina, 
2) Oto camlarinin düz ve kavisli ( bombeli ) olmasina, 
3) Şekil zorluguna, 
4) Camlarin kalinligina ve rengine , 
5) Üretim sayilarina bagimlidir.
Cam kullanim tipine ve kalinliklarina bagimli olarak düz ve bombeli tavlanmis 
camlarin yaklasik üretim fireleri asagida verilmektedir.
1) Ön kesimi yapilmis düz cam kullanilmasi halinde üretim fire oranlari ;
Düz Tavlanmis Camlar Bombeli Tavlanmis Camlar
4 mm. 14-16 18-20
5 mm. 12-14 15-17
6 mm. 11-13 14-16
2) Standart plaka cam kullanilmasi halinde üretim fire oranlari ;
Düz Tavlanmis Camlar Bombeli Tavlanmis Camlar
4 mm. 20-22 24-26
5 mm. 18-20 21-23
6 mm. 17-19 20-22
DÜZ CAM
* Camin muhtelif safhalarda verebilecegi fire nispetleri asagida gösterilmistir.
Paletli Sehpali 
veya blok halinde
1) Toptancida (fabrikadan Istanbul ve Hinterl. % 4
2) Toptancidan perakendecinin magazasina nakl. % 2
3) Magazada istifleme ve manipülasyon % 3
4) Imalatta ( ayna , sehpa v.s.kesim neticesinde
ebatlardan dogan , kesilip atilan ) % 10
5) Insaat mahalline nakil ve müsteriye teslimde % 3
6) Yerine yerlestirilmesi ve takilmasinda % 2, 5
* Cam kesiminden sonra, rodaj islemesi esnasinda kirilmadan mütevellit % 2 
nispetinde fire verir.
* Cam mamullerinin dekor atolyelerinde dekorlanmasi ve parlatilmak üzere asit 
atölyelerinde asitlenmesi esnasinda % 5 fire dogabilir.Dekorlanip asitlenip 
depolara gelen bu cam mamulleri yikanip temizlenmesi , ambalajlanmasi esnasinda 
da % 1 nispetinde fire
verir.
ÇIFT CAM
* Kesilen ölçülerdeki degisiklige göre plakaya intibaki sebebiyle çift cam 
imalatinda % 15-20 civarinda fire meydana gelebilir.
CAM ARMATÜR
* Cam armatürlerin toptan alim-satimindaki fire: Bu konuda esas olan , 
YASA'larin kabul ettigi belge ve bilgilerin temini ve hadisenin yasal olarak 
tevsiki ile züccaciye ticaretinde % 1-5 civarinda fire ve zayiat olabilir.
CAM ESYA
* Avize camlari ve züccaciyenin toptancida % 3-4 , perakendecide % 2-3 arasinda 
zayiat vermesi normaldir.
Avize camlari ;- Ambalaj sandiklarindan çikarilirken, 
- Boyama ameliyesi sirasinda, 
- Firinlama ameliyesinde
- Buzlama ameliyesinde 
- Mamul hale gelmis camlarin ambalaji sirasinda
- Nakil esnasinda % 10 'a kadar fire ve zayiat verebilir.
* 1) Her türlü üfleme ve pres cam mamulleri ( bardak, vazo, sürahi vs.) 
Imalat firesi a) Üfleme % 15
b) Pres % 15
c) Siller mamullerde % 6
Dekorlama firesi a) Üfleme % 10
b) Pres % 3
c) Siller mamullerde % 2
Toptanci firesi % 1
Perakendeci firesi % 3
Nakliyede her safhada % 1
2) Seramik ve porselen mutfak ve süs esyalari :
Imalatta fire % 30
Dekorlama fire % 3
Toptancida fire %1, 5
Perakendeci firesi % 3
Nakliyede her safhada % 1
* - Çubuk camin fabrikadan toptanciya tasinmasi ve depolanmasinda 
uygulanabilecek fire orani % 0, 1
- Perakendecide ve imalatinda depolamasi ve satisindaki fire orani % 0, 1
- Çubuk camdan mamul avize damlalarinin imalatinda uygulanacak fire orani % 20
- Ambalajlama ve depolamada uygulanacak fire orani % 0, 1-2
- Nakledilmesi sirasinda uygulanabilecek fire orani % 0, 1 ( 06.02.1997 / 44-46 
YKK )
CANLI HAYVAN
* Canli hayvan kantar agirligindan indirilmesi gereken fire yüzdesi koyun için % 
5 , kuzu için % 3'tür.
* Taze koyun , kuzu, sigir, ve dana etleri dükkaa gelisinden satisina kadar 
geçen sürede bekletilmesirden dolayi % 3-6 civarinda fire ve zayiat verebilir. ( 
19.12.1989 YKK )
* 1) Canli Hayvanlar ( koyun, kuzu, sigir, manda, kesilmeleri halinde ortalama ; 

Sigir : % 44-46
Kivircik , karakaya : % 40-42
Karaman , Dalgiç : % 43-45
Kuzu ( bas ve cigerler ) : % 56-59
Kuzu ( 6 Mayistan sonra bassiz ve cigersiz) % 41-44
Kuzu ( 6 Mayisa kadar bassiz ve cigersiz) % 46-50
Sucukluk manda % 52-54
Kasaplik Manda ( Yem kelik olarak ) % 46-48
Sosislik Manda % 37-39 nispetinde randiman verebilir.
2) Komisyoncudan alinip soguk hava depolarinda saklanan etler cins, kalite ve 
bekleme sürelerine göre degisik nispetlerde fire ve zayiat vereceginden bu 
konuda kesin rakam verilememektedir.
3) Mezbahada kesilip , soguk hava depolarina konulmadan , dogrudan dogruya 
kasaplara gönderilerek satilan etler ;kan akmasi, rutubet zayii, isletme ve 
tarti sebebiyle % 1-3 arasinda fire ve zayiat verebilir.
4) Küçükbas hayvan etleri memleketimizde kemikli olarak satilmaktadir.Büyükbas 
hayvanlarda ortalama % 25 kemik payi çikabilir.
5) Kümes hayvanlarindan kesilmis ve tam temizlenmis tavuk parekende satista % 
3-5 civarinda fire ve zayiat verebilir.( 19.12.1989 YKK )
* Borsaca canli manda ve sigir alimlarinda % 8 nispetinde tokluk firesi 
düsürülür.
Karkas et randimani fire düsümünden sonra hesaplanir.
Fire düstükten sonra manda ve sigirdaki karkas et randimani :
a) Sigirda ( besilerde ) ortalama % 48-58
b) Sucukluk mandada ortalama % 50-58 randimandir.
CIVATA-VIDA-SOMUN
* Sicak basma usulüne göre civata ve somun imalatinda fire nispetleri :
a) Çelik civata imalatinda fire nispetlerinin , imalat safhalari itibariyle 
toplam olarak :
1) Kesme firesi : % 0.8 - % 1.0
2) Imalat firesi : % 20 - % 25
3) Imalat bozugu firesi : % 5 -% 12 Toplam : % 25.8 - % 38 arasinda degistigi , 
b) Çelik somun imalat firesinin ise ortalama % 50 nispetinde oldugu 
anlasilmistir.
Soguk sekillendirme ovalama usulüne göre vida-civata imalatinda fireler:
A- Alti kösebasli vida, civata imalati için , 
1) Çapaklama firesi : % 11, 6
2) Kalip bozuklugu firesi : % 5
3) Perçin ayari firesi : % 4 - % 6
4) Imalat bozugu firesi : % 6 - % 8 olmak üzere toplam % 26, 6 ila % 30, 6 
B- Tornavida basli vida , civata imalati için , 
1) Kafa yarma firesi : % 2, 9
2) Kalip bozuklugu firesi : % 5
3) Perçin ayari firesi : % 3 - % 4
4) Imalat bozugu firesi : % 4 - % 6 olmak üzere toplam % 13, 9 ila % 17, 9 
C- Tornavida basli saç vidalari için , 
1) Kafa yarma firesi : % 2, 9
2) Kalip bozuklugu firesi : % 5
3) Perçin ayari firesi : % 3 - % 4
4) Imalat bozugu firesi : % 3 - % 6 
5) Uç koparma firesi : % 3 - % 6 olmak üzere Toplam : % 16, 9 ila % 23, 9 olarak 
tespit edilmistir.( 19.12.1989 YKK )
CIKLET
* Cikletin agirligi konusunda bir standart bulunmamaktadir.Piyasa durumuna göre 
muhtelif firmalarca üretilen sekersiz ciklet 2-3 gr., sekerli ciklet ise 4, 5-6 
gr.agirligindadir.Ayrica, ciklet hamurunda ; sekersiz ciklette % 1-2 , sekerli 
ciklette ise % 2 
civarinda fire ve zayiat olabilmektedir.
* Şekerli top sakiz için ortalama % 20 sakiz gami ( maya ) , % 18 glikoz , % 59, 
5 seker , % 0, 5 esans boya , % 2 yumusatici kullanilir.
TSE' ye göre maya en az % 15 olacaktir.Şeker azami % 75 olabilir.Bu formülden 
giderek bitmis sakiz 5 gr.ise maya ; 5 x 0.20 = 1 gr., seker 5 x 59, 5 = 3 
gr.olur.Şekersiz tip sakizlar için ; sakiz gami ( maya ) % 80 , yumusatici % 19 
, Esans % 1.
Sakiz üretiminde % 2-2, 5 civarinda fire ve zayiat meydana gelebilir.
* Ciklet ambalajinin imalinde kullanilan zarf ( kuse kagit ) , sürpriz resim ( 
kuse karton ) , sürpriz resim ( çikartma kagidi ) , ciklet kutusu ( kroma karton 
) 'nun üretiminde kullanilan hammaddelere uygulanacak fire oranlari asagiya 
çikarilmistir.
- Zarf ( kuse kagit ) için uygulanacak toplam fire % 23
- Sürpriz resim ( kuse karton ) için uygulanacak toplam fire % 19
- Sürpriz resim ( çikartma kagidi için uygulanacak toplam fire % 24
- Ciklet kutusu ( kroma karton) için uygulanacak toplam fire % 21
CIVCIV
* Bir civcivin yumurtadan çiktiktan yetiskin hale gelinceye kadar ( kesim haline 
gelinceye kadar ) verebilecegi kayip , herhangi bir hastalik olmamasi , yemin 
kaliteli ve iyi olmasi, kümeslerin bakimli ve çok temiz tutulmalari kaydi ile 
asgari % 5 olabilir.
* Saglikli iyi selekte edilmis dolayisiyla çok küçük ve sakatlari ayrilmis 
civcivler , özel havalandirma ve isitma tertibatina haiz civciv nakil vasitalari 
ile sevkedilirse , 
- Sevkedilecek mesafenin uzunluguna , 
- Sürücünün dikkatine ( çok hizli gitme, ani fren yapma v.s.) 
- Havanin çok sicak veya soguk olusuna göre nakil esnasinda % 0, 5 -% 2 arasinda 
ölümler görülebilir.Bu ortalama % 3-5 olarak kabul edilmektedir. ( 19.12.1989 
YKK )
ÇADIR BEZI ( BRANDA )
* Çadir bezi ( branda ) bulundugu yerin rutuset ve suhunet derecesine göre bir 
sene içinde % 2-3 nispetinde çekebilir.Buna % 2 makas payi da ilave edildiginde 
, çekme ve makas payi olarak % 5 tolerans normaldir, ( 14.05.1997 / 231 YKK )
ÇANTA
* Kadin çantasi imalatinda % 10-12 civerinda fire meydana gelir.1975 yili moda 
ölçülerine göre orta boy bir kadin çantasi imalati için ortalama 60 - 70 
dm2.deri gerekir.
ÇAY
* Çay pakette fire vermez.
Çay paketleme isinde, çaylar açik ve paketler halinde alinarak harmanlanip , 100 
gr.lik kutulara konulmasi halinde ( dökülme -saçilma gibi olaylarda ) meydana 
gelebilecek fire ve zayiat orani % 1 olabilir.
* Çayin satisinda fire sözkonusu degildir.
* Çay hülasasinin ( instant tea ) özellikle toz haline getirilmesinde ve burada 
ambalajlanmasinda uygulanacak fire orani % 2'dir.
ÇELIK
* Piyasada alici arzusuna göre kesmek suretiyle satilan çelikte bu islem 
neticesinde verebilecegi fire ve zayiat nispeti için, çeligin hangi metot ve 
vasitalarla kesildiginin bilinmesi gerekir.Buna ragmen böyle bir islemde 
ortalama % 2 ila % 4 arasinda 

fire ve zayiat normal bulunmustur.
* Sanayi çeliginin testere ile kesimi esnasinda testere kalinligi 2 - 5 mm. 
olursa fire verebilir.Kesilecek parçanin uzunluguna göre fire nispeti % 0.5 ile 
% 2 arasinda degisebilir.Makasla kesimde fire sözkonusu degildir.
ÇELIK HALAT
* Çelik halatlarin roda bozularak yapilan perakende satislarinda hassa ölçü 
aletleri ile ölçüleme yapilmamasindan dolayi TS 1918 ' e göre ve DIN 3053 
normlarina göre kabul edilebilir fire oranlari asagidaki gibidir.
LIF ÖZLÜ HALATLAR
Halat Çapi Metre Fire ( % )
3 mm. 25 m.kadar --
4 mm. 25-100 m. --
5 mm. yukarisi 0, 5
6 mm.
7 mm.
8 mm.
9 mm.
10 mm. 
11 mm. 25 m.kadar 0.8
12 mm. 25 m.yukarisi 1
13 mm. 
14 mm. 25 m.kadar 0.8
16 mm. 25 m.yukarisi 1
18 mm. 
20 mm. 25 m.kadar 0.8
22 mm. 25 m.yukarisi 1
24 mm. 
26 mm. 25 m.kadar 0.8
28 mm. 25 m.yukarisi 2
32 mm. 
36 mm. 25 m.kadar 1, 5
40 mm. 25 m.yukarisi 2
44 mm. 
48 mm. 25 m.kadar 1, 5
52 mm. 25 m.yukarisi 2
55 mm. 
ÇELIK ÖZLÜ HALATLAR
Halat Çapi Metre Fire ( % )
3 mm. 10 m. --
4 mm. 25 m.kadar --
5 mm. yukarisi 0, 8
6 mm.
7 mm.
8 mm.
9 mm.
10 mm. 
11 mm. 25 m.kadar 1
12 mm. 25 m.yukarisi 1, 5
13 mm. 
14 mm. 25 m.kadar 1
16 mm. 25 m.yukarisi 1, 5
18 mm. 
20 mm. 25 m.kadar 1
22 mm. 25 m.yukarisi 1, 5
24 mm. 
26 mm. 25 m.kadar 2
28 mm. 25 m.yukarisi 2, 5
32 mm. 
36 mm. 25 m.kadar 2
40 mm. 25 m.yukarisi 2, 5
44 mm. 
48 mm. 25 m.kadar 2
52 mm. 25 m.yukarisi 2, 5
55 mm. 
ÇIÇEK
* Kesme çiçekler bütün safhalarda Toplam % 20 civarinda fire ve zayiat 
verebilir.
Çiçeklerin kamyon , tren ve uçakla nakliyesi , tahmil ve tahliyesi , hava 
sartlarinin uygun olmamasindan dolayi üreticiden toptanciya intikal etme 
safhasinda , toptancidan isyerlerine gelene kadar ve isyerlerindeki bekleme ve 
satilmayip imha edilmeleri
esnasinda verebilecegi fire ve zayiat miktarlari asagidadir.
- Tarladan toptanciya gelinceye kadar : % 5
- Toptancidan perakendeciye gelinceye kadar : % 5
- Perakendeciden satis esnasinda : % 10
* Gül : Bir kök gülün yillik üretimi , kaliteli yetistirilmesi halinde 8-10 
adettir.
* Her türlü yetiskin fidan , süs bitkisi, yer örtücü bitkiler , iç ve dis mekan 
çiçekleri, saksili toprak ambalajli ve çiplak köklü fidan ve bitkilerin ithalat 
ve satisinda uygulanacak fire orani % 5 ' dir. ( 10.06.1998 / 993 YKK )
ÇIKOLATA
* Çikolata imalatindaki toz seker, kakao yagi , süt tozu , blok, esans , 
kuruyemis ( findik ve antep fistigi ) , lesitin yüzdeleri ve fire oranlari
Çikolata ( Sütlü ) 
Toz Seker 0, 42
Kakao yagi 0, 22
Süt Tozu 0, 17
Kakao Hamuru 0, 24
Esans ( Vanilya ) 0, 002
Kuruyemis 0, 002
Lesitin 0, 01
. 1, 06
Fire orani % 6 ' dir.
* Çikolatali mamuller imalinde ;
Seker % 40-50
Blok % 10-15
Süt tozu % 10-20
Nebati yag Kullanilmaz
Lesitin % 0.3-0.5
Kuruyemis % 10-15
Fire orani % 4
ÇIMENTO
* Çimentonun patlama ve dökülmesinden % 1 ' e kadar fire vermesi normaldir.
* Çimentonun fabrikadan tesliminden sonra motor ve kamyonla nakledilmesi, depoya 
bosaltilmasi, tekrar yüklenmesi sirasinda % 5 ' e kadar zayiat vermesi ( nakliye 
ve depolama zayiati beraber ) , toptan veya perakende alimi satiminda 
depolamadaki zayiat 
nispetinin ise % 1 ' e kadar ( yalniz depolama ) normal kabul edilebilir.
* Hazir çimento üretiminde fire ve zayiat orani % 1, 5 civarindadir.
* Imalata verilen dökme çimentonun firesi , yaklasik olarak % 10 civarindadir. ( 
18.10.1996 / 459 YKK )
* Toptan torbali çimento satisinda meydana gelebilecek fire orani % 1 ' dir.

ÇIVI
* 1) Çatal çivide tel firesi % 2
2) Çatal çivide presbant firesi % 10 civarindadir.
3) Çubuk tel çekimi ve belirli boylarda bölümünde tel firesi yoktur.
* Çivinin toptan sandikli satislarinda fire sözkonusu olamaz.
* Çivinin depolama ve perakende satislarinda zayiat ve tarti farkindan, 
mütevellit % 2'ye kadar fire verebilir.
* Filmasinden insaat çivisi üretim firesi % 5 ve iskarta % 1, 5 .Filmasinden tel 
çivi üretim firesi % 7, 5 ve iskarta % 1, 5 olarak kabul edilir.Filmasinden 
demir tel üretiminde % 2, 5 fire , % 1, 5 da iskarta kabul edilmis oldugundan 
telden insaat çivisi 
% 2, 5 ve telden tel çivisi üretim firesi ise % 5 'tir.
DERI ( SUN'I )
* 1- Sun 'i deriden imal edilen 5 parçali sümen için ;
- 65 veya 70 cm.sun'i deri , 
- 1 metre beatris veya ipek astar , 
- 1 adet kalin, 1 adet ince mukavva , 
- 1 plaka 5 takim sünger gerekir.
2- Sun'i deriden imal edilen tek ve iki parçali sümen için ;
- 55 veya 60 cm.sun'i deri , 
- 1 metre beatris veya ipek astar , 
- 1 adet kalin, 1 adet ince mukavva , 
- 1 plaka 5 takim sünger gerekir.
3- Vidala deriden imal edilen 5 parçali sümen için ;
- 120 cm. vidala , 
- 1 metre astar , 
- 1 adet kalin, 1 adet ince mukavva , 
- 1 plaka 5 takim sünger gerekir.
4- Bu imalattan kullanilan deri, mukavva, astar ve sünger için % 10 ila % 15 
civarinda fire verilebilir.
* 1) 1.40 metre eninde Sun'i deri üretimi için :
PVC Pasta : 200-250 gr.( 1 kg.den 2.5 m.uzunluk )
Plastolin diop : 200-300 gr.( 1 kg.den 3-3, 5 m.uzunluk )
Vayt Sprit : 50-100 gr. ( 1 kg.den 10-20 m.uzunluk )
Poliüretan : 250-400 gr.( 1 kg.den 2.5-4 m.uzunluk ) hammadde kullanilir.
2) Süngerli sun'i deri imalinde PVC emilsüyon , DOP, stabilizatör, azodi 
karbonamid, kalsit, pigmentler kullanilir.
3) Kullanim yerleri ve kalinliklarin degismesi metrekareyi etkiler. Bu konudaki 
fire orani ise % 8-10 arasindadir.
DERI KAZINTILARI
* Kemik ve deri kazintilarinin rutubet ve yabanci maddelerden dolayi % 1.5 
oraninda firesi normaldir.
* Küçükbas ham-mamul deri randiman iliskileri ;
1 adet kuzu derisi hava kurusu 1 kg.'a tekabül eder.
1 adet kuzu derisi tuzlu kuru 1, 5 kg.'a tekabül eder.
1 adet kuzu derisi yas olursa 2 kg.'a tekabül eder.
1 adet koyun derisi hava kurusu 2 kg.'a tekabül eder.
1 adet koyun derisi tuzlu kuru 3 kg.'a tekabül eder.
1 adet koyun derisi yas olursa 1, 5 kg.'a tekabül eder.
1 adet kuzu derisi .......................30 dm2.mamul verir.
1 adet koyun derisi ......................60 dm2.mamul verir.
DERI KONFEKSIYON
* Deri konfksiyon için (ortalama olarak)
Boy(cm.) Zig Napa, Süet dm2. Kuzu kürk adet
a) Erkek yelek 55/62 150/200 4/5
Erkek ceket 59/65 280/320 7/9
Erkek ceket 65/80 300/420 8/10
Erkek Turvakar 76/92 420/480 9/12
Erkek Palto 95/115 500/640 11/16
b) Kadin giyim esyalari imalinde erkeklere oranla ortalama % 5-6 arasi noksan 
deri sarfedildigi gözönünde tutulmalidir.
* Deriden mamul konfeksiyon imalatinda kullanilan deri miktarlari , beden 
numaralarina göre ortalama sarfiyat tespit edilmek suretiyle asagida 
gösterilmistir.Ancak bu ölçüler klasik modeller gözönünde bulundurularak 
verilmistir.Bol pileli , klos, verev 
kesimli , büzgülü, iri yakali, cepli , iki cep üstüste, kapisonlu, pelerinli, 
katlamali gibi deri sarfiyatini artiran teferruatli modeller için asagidaki 
miktarlarda % 2 artma , en küçük bedenlerde de % 2 eksilme olabilir.
- Erkek mont : 37 ayak ( 370 dm2. )
- Kadin mont : 35 ayak ( 350 dm2. )
- Erkek ceket : 32 ayak ( 320 dm2. )
- Kadin ceket : 30 ayak ( 300 dm2. )
- Erkek pantolon : 26 ayak ( 260 dm2.)
- Kadin pantolon : 23 ayak ( 230 dm2. )
- Etek : 23 ayak ( 230 dm2. )
- Kadin elbise : 55 ayak ( 550 dm2. )
- Kadin manto : 55 ayak ( 550 dm2. )
- Erkek palto : 55 ayak ( 550 dm2. )
- Erkek Kaban : 40 ayak ( 400 dm2. )
- Yelek : 18 ayak ( 180 dm2. )
* Ithal koyun derileri 5 ayak ile 7, 5 ayak arasi degisir.Ithal derilerin 
bilhassa kuru ve tuzlu olanlari yerli derilere oranla daha yüksek fire verir, % 
15 ile % 40 arasi degisebildigi gibi, pikle derilerde fire orani % 10 ile % 25 
arasinda olur.Ithal kuru 
derilerde günes yanigi , çürük, hamlak, veya güve girmis ise bu oran % 80'lere 
kadar çikabilir.
* Ithal kuzu derileri 3 ayak ile 5 ayak arasinda degisebilir.Yerli koyun 
derileri 6-8 ayak arasindadir.Yerli koyun derilerinde fire orani ise % 5 ile % 
20 arasindadir.
Yerli kuzu derileri 4 ayak ile 6 ayak arasindadir.
Yukarida belirtilen fire oranlari tabakalama esnasinda ortaya çikan birimlerdir.
Kaban : 44-52 ayak
Ceket : 36-44 ayak
Yelek : 16-22 ayak
Mont : 37-46 ayak
Etek : 18-32 ayak
Pantolon : 23-32 ayak
Manto : 54-64 ayak
Pardesü : 55-70 ayak
Elbise : 55-68 ayak
* Konfeksiyon ürünlerinde modellere göre % 10 ile % 35 oraninda ayaklarda artma 
ve azalma olabilir.
* Konfeksiyon imalatindaki fire orani % 5 ile % 25 arasindadir.
DERI TELEFON KILIFI
* Cep telefonu kiliflarinda , telefon kilifi farkli olabileceginden fireler de 
farkli olabilir.Bu nedenle, 1 adet telefon kilifi için 5 DM.( 1 ayak ) ile 10 
DM.arasi degisen miktarda deri kullanilabilir.Fire oranlari ise % 10 ila % 20 
arasinda farklilik 
gösterebilir. ( 08.05.1998 / 874 YKK )
DIS MACUNU
* Sigara içenler için dis macunu , sigara içenler için ferahlatici Anti-pak agiz 
gargarasi , dis parlaticisi , dis macunu vb.ürünlerin depolanmasi ve nakliyesi 
sirasinda meydana gelebilecek fire orani % 3-3 civarindadir. ( 06.06.1997 / 274 
YKK )
DOLGU FITILI
* Polietilen köpükten eksturede olarak yalitkan boru ve mastik alti derz dolgu 
fitilinin imalat safhasinda uygulanacak fire orani % 5 ile % 8 arasinda 
degisebilir. ( 13.03.1997 / 126 YKK )
DÖKÜM ( PIK VE BRONZ )
* Pompa imalati ile ilgili olarak pik ve bronz dökümünde fire nispeti, döküm 
kalitesi isleme tezgahi ve sistemlerine göre degismekle birlikte , pik ve bronz 
dökümünde % 7-10 , taslamada % 1-2 , dis açilma esnasinda % 2-3 , perakende 
satista % 5 , toptan satista
% 2 civarinda olabilir.
* Silisyum karbür döküm potasi % 1
Döküm katki malzemeleri ( curuf alici toz ve kalip yaglari % 1
Seramik elyaf izolasyon malzemeleri
Monolitik harçlar % 1
DÖNER
* Döner yapiminda , et pisme asamasinda % 30 civarinda fire verebilir.
ECZANE VE ECZA DEPOLARI
* Eczanelerde perakende satilan tibbi müstahzarat ve veteriner ilaçlarinin miadi 
geçmis olmasi, bekletilme, yeni ilaçlarin çikmasi ile elde kalma , nakil aninda 
kirilma, imalat esnasinda dökülme gibi nedenlerle % 3-5 civarinda fire ve zayiat 
verebilir.
* Eczane ve ecza depolarinda , toptan ve perakende satilan muhtelif cins 
emtianin ( tümü üzerinden ve miadi geçip iadesi mümkün olmayan ve büyük bir 
yekün tutan müstahzarlar da gözönünde tutularak ) fire ve zayiat nispeti 
ortalama % 3-5 'tir.
Sekerden mamul kil dökücüler müstahzarlarda fire nispeti :
Imalat esnasinda % 10 ( bütün macunlarda ) , ambalaj plastik kap ise % 5 , cam 
ise % 10 olarak kabul edilebilir.
Uçucu maddeler muhafaza edildikleri ambalajin cinsine göre daha yüksek fire 
verebilir.
* Doktor numunesi , esantiyon, promasyon vb.sebebiyle fire orani , Saglik 
Bakanligi tarafindan 1995 Eylül ayinda % 5 ile sinirlandirilmistir.Ondan önceki 
teamül % 8 'dir.( 07.06.1996 / 213 YKK )
* Bulc , olympic, Sport protein, Sport drink gibi sportif amaçli gida 
maddelerinin alim satiminda verebilecegi fire ve zayiat orani % 3 'tür.( 
24.10.1996 / 464 YKK )
* Raf ömürlerini tamamlamis ve iktisadi degerlerini tamamen yitirmis olan 
mallarin, basvuru dilekçesinde istenildigi sekilde fire nispeti tespiti 
imkansizdir.Ancak, vergi mevzuatina göre , kiymeti düsen bu tür mallarin zarar 
yazilabilmesi için, vergi 
dairesine müracaat edilerek, degerleri taktir komisyonlari marifetiyle tespit 
edilebilir veya bunlarin degeri kaza merciilerine basvurularak re'sen tespiti 
yoluna gidilmesinde yasal zorunluluk bulunur.( 24.10.1996 / 464 YKK )
EKMEK
* a) 50 kg.çuval undan yanik ve fire hariç , 68 kg.ekmek çikmaktadir.
b) Tuz , çuval basina 650 gr.dir.
c) Bir çuval un için yaz sezonu 1-1, 5 kg., kis sezonu için 2-2, 5 kg.maya 
kullanilir.
d) Un-tuz-maya kullaniminda % 3 fire meydana gelmektedir.
NOT : Ekmek agirligi 500 gr.altinda olursa fire fazlalasir. ( 19.12.1989 YKK )
* Firin atölyelerinde imalati yapilmak üzere kullanilan 2.tip 74 randimanli 50 
kg.'lik bir çuval un , rutubet, nem ve diger katki maddelerinin % 35 oraninda 
katilmasi sonucu 67, 5 kg.olur ve 550 gr.lik 123-125 adet ekmek yapilabilir.
* Ekmek imalinde kullanilan randimanli un çuvali 50 kg.dir.Çesitli randimanli 1 
çuval undan , unun kalitesine , isçiligine dayali olarak 212, 5 ile 196 tane ( 
320 gr.lik ) ekmek ve ( 350 gr.lik ) 184 adet pide olusur.
( 320 gr.) ekmek ve ( 350 gr.) pide imalinde uygulanan fire nispeti % 3'tür.1 
kg.tuzdan 326.8 ekmek, 1 kg.mayadan ( yaz ) 141.6 ekmek , 1 kg.mayadan ( kis ) 
85 ekmek üretilebilir.
* Yas hamur mayalarinin sehirlerarasi nakli , depoya indirme ve yükleme 
sirasinda, gerekse firinlara nakli esnasinda uygulanacak fire orani % 4 ile % 5 
arasindadir.
* Bir adet ekmek yapiminda kullanilan isletme malzemesinde ( elektrik, dogalgaz, 
odun) % 15 ; ambalaj malzemesinde ( kagit, poset ) uygulanacak fire orani % 1 
'dir.( 21.08.1997 /429 YKK )
ELEKTRIK MALZEMELERI
* Uluslararasi teamüle göre ampul üreten firmalar nakliye ve satis öncesi 
stoklama hatalarini kabul ederek geri almakta ve/veya yerine saglam mamul temin 
etmektedirler.
Bu nedenle, simit floresan, linear halojen, dikroik halojen, 5 watt düsük 
sarfiyatli ampuller de bu kapsam içinde degerlendirilmektedir.Bu guruptaki 
malzeme ( ampul ) için umulmayan kazalara karsi % 02 fire kabul edilebilir.
* Kuru pillerde ise fire olmasi düsünülemez.Bakimsiz, arizasiz sadece asiri 
derecede uzun süre stoklanmasindan dogacak fireler olusabilir ki , kuru pil 
gurubunda hiç bir zaman uzun süreli stoklar yapilmayacagi için fire tespit uygun 
görülmez.
* Yurt disindan ithal edilen ampullerin ; gelmesi, depoya indirilmesi ve 
Anadolu'ya sevki esnasinda ortalama % 3 civarinda fire ve zayiat verebilir. ( 
05.09.1996 / 367 YKK )
ELEKTRIK KABLOSU
* 11/2 mm2.ile 100 mm2. arasindaki kesitlerde plastik izoleli bakir elektrik 
kablosu imalinde bakir ve plastigin verebilecegi fire % 2 ila % 3 arasinda 
olabilir.
* Asagida isimleri yazili elektrik malzemelerinin perakende ve toptan 
satislarinda verebilecek bozuk ve tarti fireleri hizalarinda gösterilmistir.
Kapali Fis : % 1
Balast : % 1
Tablo Sigortasi : % 3
Spiral Kromlikel : % 1
Ütü : % 1
Spiral Telefon Kablosu : % 1
Elektrik Busonu : % 3
Mikanik : % 1
Starter : % 3
TELEFON KABLOSU
* Yeraltina telefon kablolarinin dösenmesi esnasinda çesitli asamalarda % 03 
oraninda fire ve zayiat veebilir.
OTOMATIK KONTROL MALZEMELERI
* Otomatik kontrol malzemeleri ( zaman röleleri, sayicilar, fotoseller, mikro 
anahtarlar, nihayet anahtarlari vs.) ve plastik kablo baglari , kablo parçalari 
ithalat ve satisi esnasinda % 5 'e kadar fire ve zayiat verebilir.
ETIKET
* 1- Kagit etiketlerin imali sirasinda kagitta meydana gelebilecek fire azami % 
3 nispetindedir.
2- Alüminyum madeni etiketlerde kullanilan malzemenin plak, serit, disk veya 
levha olmasina ve mamulun de ayni baskinin ebadi ve ara bosluklarin durumuna 
göre verilebilecek fire nispeti degisiklik gösterebilir ve oranlari % 7-15 
arasinda bulunabilir.
* Dokuma etiket ve armalar , çözgüden imalat bitimine kadar % 10-15 arasinda 
fire verebilir.
KURUTULMUS SEBZELER
* Asagida isimleri yazili kurutulmus ürünlerin elde edilebilmesi için ne kadar 
hammaddenin gerektigi gösterilmistir.
Ürünler 1 kg.için gerekli hammadde
Kurutulmus yesil biber 20 kg.
kirmizi biber 17 kg.
sogan 10 kg.
domates 23-24 kg.
pirasa 13 kg.
( 25.07.1996 / 305 YKK )
KURSUN
* Dökme halde islenmis kursun-çinko konsantresinin gemi ile nakliyesinde , 
tahmil, tahliye islemleri esnasinda dogabilecek fire nispeti % 3 civarindadir.
KUYUMCULUK
* Kuyumculuk toptan ve perakende imalati ile mesgul olanlarda fire nispeti : 22 
ayar bilezikte % 05 , 14-18 ayar yaldizli mallarda % 4 , 14-18 ayar cilali 
mallarda % 5 civarindadir.( 19.12.1989 YKK )
KÜLLÜK
* Melamin baski tozundan küllük imalatinda % 8 ile % 10 nispetinde fire ve 
zayiat verilebilir.
LABORATUAR ALETLERI
* Laboratuar aletleri imalinde kullanilan camlarda fire paylasiminin mevsime, 
camin kalitesine göre degisebilir ; Kesme, boyama, firinlama, ambalaj ve nakliye 
ameliyesi sirasinda uygulanacak toplam fire orani % 10 'dur.
LASTIK
* Tel lastik , dört köse makarna lastik, muhtelif serit, kauçuk paspas, paçalik, 
yanak ve çivili paspas imalatinda meydana gelecek takribi fire nispetleri :
Madde Ismi Imalat esnasinda fire orani
Dört köse tel lastik % 5
Dört köse makarna lastik % 15
Muhtelif serit % 15
Kauçuk paspas % 25
Paçalik % 25
Yanak % 20
Çivili Paspas % 30
MADENI ESYA
* Asagida mal guruplari belirtilen esyalarin kesim, pres, polisaj safhalarinda 
verebilecekleri fire ve zayiat oranlari , mal grubu itibariyle belirtilmistir.
1.Mal Grubu
: Tencere, tepsi , tabak, tava, bardak, sürahi, kaçarola, kase, cezve, tenceri 
seti, yemek tasima kabi, reso . Fire orani % 25-30
2.Mal Grubu
: Eyve, küvet, çatal, kasik, biçak, masa, sampanya-sarap ve buz kovasi, dondurma 
kadehi, seker kabi, sosluk, tuzluk kabi çubugu, seykir, yakit kabi, reso sulugu, 
su sebili, serbetlik, ekmek sepeti, bardak dispenseri, çöp kovasi, çember .Fire 
orani % 25-30
3.Mal Grubu
: Çaydanlik , kepçe, kevgir, çay-kahve seti, rende , konserve açacagi, süzgeç, 
sütlük, satir, masat, sap, çirpma teli, et çengeli, sis, et kütügü, spatula, 
masa, mayonez kabi.Fire orani % 30-35
4.Mal Grubu
: Dolap, servis bankosu, ara rafli tezgah, grill, barbekü, döner ve yer ocagi, 
bulasik yikama makinasi, siselik, salatbar, muhtelif tezgah, servis arabasi, 
self servis ünitesi, davlumbaz, salamandre, derin dondurucu, deep freze, hamur 
yogurma makinasi, mikser, kuzine 
kazan yikama ünitesi, buz vitrini, piliç çevirme makinasi, mesrubat sogutucu, 
hamburger presi, popcorn, fritöz, ekmek dilimleme makinasi, yemek tasima kabi 
standi, portakal sikacagi, firin, salat bar, et kiyma makinasi, sebze dograma 
makinasi, dondurma teshir standi

pizza - pasta firini, ettjer, raf, duvar ve asma dolabi, buzdolabi, çöp ve 
servis arabasi, tost makinasi, grill, komple mutfak. Fire orani % 15-20
5.Mal Grubu
: Sanayi tipi tavalarin sapinda kullanilan paslanmaz çelik çubuk % 3-5 
civarinda.
MATBAA
* Boya, matbaa filmleri, hassas kalip, hassas levha ve alüminyum kalip 
konularinda uygulanacak fire orani % 0.1 ile % 0.2 arasindadir.
MECMUA BAYILIGI
* Mecbualar iade sirasinda yirtilip, parçalanma ve islanmadan mütevellit % 1 
kadar bayi firesi verebilir.
MEFRUSAT
* Profil boru , muhtelif kumas , sünger ve kirpinti sünger ve sunta gibi 
hammaddeler kullanmak suretiyle , plastik koltuk, minder ve örtüleri, günes 
semsiyesi, fermuarli portatif kumas dolap, portatif karyola, metal sandalye , 
portatif sezlong ve balkon 
salicagi imalati yapilirken meydana gelebilecek fire ve zayiat oranlari 
asagidaki gibidir.
- Profil boru % 9-10 civarinda
- Kumas % 8-9
- Sünger % 7-8
- Sunta % 9-9, 5 ( 25.12.1997 / 648 YKK )
MEMBA SUYU
* 1/2 litrelik cam siselerde agzi alüminyum yapraklarla kapatilarak pazarlanan 
menba sularinin dolum ve dagitimini yapan menba suyu isletmelerinde ;
1) 46 mm.eninde 0, 060 mm.kalinliginda 1 metre alüminyum folyo 'dan ortalama 
22-23 adet kapak elde edilebilir.
2) Bu tür menba suyu isletmelerinde , dolum sirasinda sise kirilma sebebiyle 
toplam imalatta % 1 nispetinde fire verilebilir.
3) Bu tür memba suyu isletmelerinde , dolumdan sonra bayiye teslime kadar ki 
devre içinde yükleme-tasima-indirme sirasinda sise kirilmasi sebebiyle % 3 
nispetinde fire verebilir.
* 20'lik cam sise memba suyunun yükleme ve tevziinde uygulanacak fire orani % 
2'dir.( 19.07.1996 / 272 YKK )
MENSUCAT BOYASI
* Deniz asiri nakliyelerde mensucat boyasinin , plastik fiçi içersinde tasinmasi 
uygundur.Herhangi bir hasar vuku bulmadikça , plastik kap içindeki mensucat 
boyasi fire vermez
MENTESE
* Parça ve plaka saç kullanilarak yapilan mentese imalinde % 2, 5 - 5 nispetinde 
fire vermesi normaldir.( 19.12.1989 )
* Mentese ve sürgü imalatinda % 30 ile % 40 arasinda fire verilebilir.
MERMER
* Mozaik imal etmek için mermer taslarini pirinç büyüklügünde kirmak suretiyle 
malzeme hazirlanirken , mermerin dagilma ve tozlanma neticesinde % 10'a kadar 
fire vermesi normaldir.
Levha halindeki mermerlerin kenar kesme makinesinde düzemtilmesi, traslanmasi ve 
ölçülere göre kesilmesinden mütevellit fire ve zayiat nispeti % 5-8 ' e kadar 
normal addolunur.
* Katrak makinalarinda islemek üzere bir metreküp beyaz Marmara Mermeri için 
istihsal edilecek levha kalinligina göre % 10 ile % 25 arasi, Somaki Mermerde % 
20 ila % 30 arasi fire vermesi normaldir.
Kenar kesme firesi umumiyetle yukarida bildirilen miktara dahildir.Ancak bazi 
ahvalde bilhassa renkli mermerlerde kenar kesme firesi % 5 'e kadar normal kabul 
edilebilir.
Fire miktari ve levha kalinligi malum oluguna göre elde edilecek metrekare 
miktari kendiliginden ortaya çikar.
* Tomruk mermerin plaka haline gelmesinde ( plakanin kalinligina göre ) % 20-33 
, plaka mermerin temizlenme ile insaat ölçülerine göre kesiminde ve insaatte 
monte edilmesi sirasinda % 10'a kadar fire verebilir.
* Muayyen ebatlarda kesilmis ve parlatilmis mermerlerin insaatlere montesinde 
verebilecegi fire nispeti % 2 ila % 3'tür.
Fire sonunda ortaya çikan kirik mermer parçalarinin muhtelif safhalarda 
degerlenderilmesi mümkündür.
* 1 m3. blok mermerden 32 plaka 2'lik çikar
* 1 m3. blok mermerden 24 plaka 3'lük çikar
* 1 m3. blok mermerden 19 plaka 4'lük çikar
* 1 m3. blok mermerden 14 plaka 6'lik çikar
* 1 m3. blok mermerden 9 plaka 10'luk çikar
* 1 m3. blok mermerden 6 plaka 15'lik çikar
A- Katrak Fireleri : Beyaz blok mermerlerde ortalama levha firesi % 25 , renkli 
Somaki blok mermerlerde ortalama % 35 'tir.
B- Kenar Kesme ve Silme Fireleri : Beyaz levha mermerlerde ortalama % 20 , 
renkli somaki levha mermerlerde ortalama % 30 'dur.
C- Insaat Monte Fireleri : Beyaz levhalardan belirli ölçülerde kesilen 
mermerlerin fireleri % 5 , renkli Somaki levhalardan belirli ölçülerde kesilen 
mermerlerin fireleri % 10'dur.
Beyaz levha mermerlerin fireleri hiçbir sekilde degerlendirilemez.Renkli somaki 
mermerlerin fireleri % 50 nispetinde paladyen olarak degerlendirilir.
Oniks ( Onyx ) 'lerde , plaka imali ile alakali islemlerde toplam fire miktari % 
35-40 'tir.
MESRUBAT
* Mesrubat imalinde , yükleme ve dagitim esnasinda , dolu siselerin patlamasi ve 
kirilmasindan, ayrica bayie tevzi edilmis olanlarin zamaninda satilmayip uzun 
süre beklemesi neticesi bozulanlarin geri alinarak imha edilmesinden dolayi 
husule gelecek fire 
nispeti % 3'e kadar normal kabul edilebilir.
* Maden suyu ve sodasinin nakil, depolama ve sehir içi tevzii esnasinda, 
siselerin kirilma ve patlamasindan mütevellit meydana gelecek fire nispeti, bir 
yilda % 2 'ye kadar normal kabul edilebilir.
* Mesrubat dagitiminda , iç firesi ( dolu sise ) ve dis firesi ( bos sise ve 
kasasi ) toplam % 3'e kadar fire normal kabul edilebilir.
* 2 Lt.pet pepsinin yükleme ve tevziinde uygulanacak fire orani % 05 , teneke 
kutu pepsi canin yükleme ve tevziinde uygulanacak fire orani % 05 'dir.( 
19.07.1996 / 272 YKK )
MEYVE SUYU
* A.B.D.'den sise ve teneke kutu içinde meyve suyu ithalinde , sözkonusu 
mallarin gemi ile okyanusa açilarak Mersin Gümrügü'ne ve oradan Ankara'daki 
depoya gelinceye kadar , tasima, bosaltma, yükleme ve dagitim asamalarinda 
kirilma ve patlama neticesinde 
zayi olan meyve suyu ve siselerin yanisira , ayni ambalajda bulunan diger 
siselerin de etiketlerinin bozulmasi nedeniyle , meydana gelebilecek firenin 
teneke kutuda ; % 0, 5 - 1 , sisede ise ; % 1, 5 - 2 civarinda olabilecegi 
anlasilmistir.
* Şise ve bidonda konsantre meyve sulari alim satiminda % 0, 5 - 1 civarinda 
fire verebilir.
* Meyve suyu konsantresinden meyve suyu üretilirken fire orani % 2, meyve suyu 
pastörize edilirken fire orani % 5 , ambalajlanmasinda fire orani % 
5'tir.Üretimde kullanilan hammadeler konusunda , her üreticinin formulasyonunun 
farkli olmasi nedeniyle bir 

formül bildirilememektedir.( 03.10.1997 / 492 YKK )
MICIR
* Yol asfalt kaplama isinde kullanilan micirin tesellüm , insa sahasina teslim 
ve kullanma devresindeki toplam fire nispeti % 5-6 'dir. ( 19.12.1989 YKK )
MISIR
* Misir patlatilma esnasinda üzerindeki rutubetten dolayi % 10 civarinda fire ve 
zayiat verebilir.
MOBLEN
* Enjeksiyon moblen % 5 civarinda fire verebilir.
MUKAVVA
* Oluklu mukavva ve kutu imalinde % 5 civarinda fire ve zayiat verebilir.
ODUN
* Odun mutad olarak yillardan beri kesilmeden kantara doldurulur.Kesildikten 
sonra tekrar tartilmadan komyonlara yüklenip müsteriye sevk edilir.Bugün 
depolarda tatbik edilen sekil böyledir.Zira odun depolarini isletenler odunu 
kesilmeden tartarak alirlar.
Odun yas, kuru, ince ve kalin olsun kesim sonunda çekide 8 kg.civarinda fire 
verebilir.
* 1) Karisik cins yakacak odunlar, bir yaz mevsimi depoda bekletilmesi ve 
kesilerek satisi esnasinda ortalama % 12 nispetinde fire ve zayiat verebilir.
2) Mese azmani odun , bir yaz mevsimi depoda bekletilmesi ve kesilerek satisi 
esnasinda ortalama % 20 nispetinde fire ve zayiat verebilir.
3) Tomruk parçalanarak satisi esnasinda ortalama % 25 nispetinde fire ve zayiat 
verebilir.
4) Kesilmis odun alim satimi ile istigal eden mahrugatçilarda satin alinip 
depoya konmus olan kesilmis odunlarin miktarlari ile ayni odunlarin satilan 
miktarlari arasinda kuruma vesair nedenlerle fire farki olur.Bu fire farki ve 
zayiat asgari % 10, azami 
% 15 ortalama % 12 nispetindedir.
OTO DÖSEMESI
* Oto dösemeciligi imalatinda kullanilan suni deri ve kadifelerin süngerleme 
ameliyesi esnasinda % 5'e kadar fire vermesi normaldir.
OTO FILTRESI
* a) Hava ve atom filtre elemani iç ve dis muhafaza saçlari fire orani % 45, 5 .
b) Mazot filtre kapagi zayiat orani % 27, 8
c) Eleman filtre iç ve dis muhafaza saçlari zayiat orani % 25, 9'dur.
OTO LASTIK KAPLAMA
* Oto lastik kaplama müesseselerinin kullanmakta bulunduklari ve mamul olarak 
memleketimize ithal edilegelmekte olan " Camel back" , "Tread Gum " ve " Cushion 
Cum " gibi lastik mamulleri bulunduklari depolarda bir seneden fazla kaldiklari 
taktirde 
niteliklerini kaybederler.
OTO YEDEK PARÇALARI
* Oto yedek parçalarin alim, satim ve depolanmasi esnasinda verebilecegi fire 
nispetleri ;
- Oto ampülü % 5
- Oto far ve stop lambalari, aynalari % 3
- Oto elektrik aksami % 2
- Aksesuar % 3
- Motor aksami % 2
- Aktarma organlari % 1
- Sasi, karoseri aksami % 1
- Kaporta parçalari % 3
OTOKOPI KAGIDI
* Çok düsük miktarlarda ve ayni zamanda renkli olan baskilarda fire nispeti % 
2-3 civarinda, tek renk ve yüksek baskilarda ise fire nispeti % 0, 5 'den fazla 
olamaz.
* Otokopi ve 1.hamur kagidin tabaka halinde basilmasi ve kesme islemi yapilmadan 
aynen müsteriye verilmesi halinde, baslangiç ayari, kontrol baski sarisinda 
meydana gelen aksakliklar vs.gibi etkenlerle meydana gelen ;
1-) a) Düsük miktarlarda baskida uygulanacak fire orani % 10
b) Yüksek % 2
c) Tek renkli baskilarda % 1
d) Çok % 2 
2-) Düsük miktarlarda baski adedi 500 veya 1000 olup , yüksek miktarlarda baski 
adedi ie 10.000 'dir.( 15.08.1996 / 336 YKK )
ÖRME LASTIK
* Örme lastikteki fire orani maksimum % 5 civarindadir. ( 10.09.1997 / 464 YKK )
PAMUK
* Islenmis presli bir balya pamuk üzerindeki çul, çember ve pamuk firesi % 4, 
5-5 civarinda olabilir.Ayrica harman, hallaç, tarak, fitil, penyöz ring ve 
bobinaj islemlerinden sonra toplam olarak , pamuk mintika ve kalitesine göre 
ipligin boyanmasi ile % 4-5 
civarinda fire verebilir.
* Bölgesinde % 95 oraninda ekimi yapilan Nazilli 84 pamuk çesidi ile Nazilli 87 
pamuk çesidi için verilen fire oranlari:
Nazilli 84 Nazilli 87
Çirçir Randimani (Lif orani) % 
- Roller-gin 41-43 37-39
- Saw-gin 39-41 36-38
Çirçirlamada Fire %
- Roller-gin 1-3 1-3
- Saw-gin 5-8 5-8
Çekirdek Yag Orani % 18.95-24.60 16.55-18.20
Preseli pamuk satilirken ; her prese için 4500 gr.çember ve kanaviçe agirligi 
düsülür.( 11.12.1997 / 625 YKK )
PARKE-KAPLAMA
* 1) Cevizden mamul ahsap parkenin ;
- 1.000 m2 .sinin kalinlik 16 mm.oldugu taktirde en az 11.200 kg., en fazla 
14.400 kg., kalinlik 17 mm.oldugu taktirde en az 11.900 kg., en fazla 15.300 
kg.oldugu, 
- Yine 1.000 m2.sinin ; kalinlik 16 mm.oldugu taktirde 16 m3.oldugu , kalinlik 
17 mm.oldugu taktirde 17 m3. oldugu, 
2) Ceviz kaplamanin ;
- 1.000 m2.sinin , kalinlik 0, 5 mm.oldugu taktirde 200-220 kg.oldugu, kalinlik 
; 0, 7 mm.oldugu taktirde 280-300 kg.oldugu, 
- Kalinlik 0, 5 mm.olursa 1.000 m2.kaplamanin 0, 5 m3.oldugu, kalinlik 0, 7 
mm.olursa 1.000 m2.kaplamanin 0.7 mm.oldugu ;
NOT: Agirliklar yaz ve kis aylarina göre degisir.Ayrica cevizin kesildigi 
yörelere göre de agirligi degisir.
PIK DÖKÜM
* Dökme döküm piki ve döküm hurda piklerin nakliye esnasinda kg.da % 3-5 
civarinda fire ve zayiat vermesi normaldir.
PIRINÇ
* Muhtelif kirik pirinçler atölyelerde paçal yapilarak satilmasi esnasinda 
temizleme ve kalburlama ameliyesi sonucu % 1, 5 ila % 2 nispetinde fire verir.
* 50 kg.lik çuvallarda yeralan pirincin gemi ile tasinmasinda uygulanacak fire 
orani % 1'dir.
PLASTIK AYAKKABI
* PVC hamuru imalati esnasinda % 1 ve bu hamurdan plastik ayakkabi imalati 
esnasinda ise % 3 civarinda fire olabilir. ( 19.12.1989 YKK )
PLASTIK BIDON VE ÇESITLERI
* Yüksek kapasiteli plastik hammaddesi kullanilmak suretiyle imal edilen plastik 
bidon ve çesitlerinin imalat safhasinda polietilenin % 5 civarinda fire vermesi 
normaldir.( 19.12.1989 YKK )
PLASTIK ( HURDA )
* Hurda naylon artiklarinin çuval ve kanaviçe yapan makinalarin plastik türünden 
imalat artiklarinin yakilip eritilmek ve granül haline getirilmek suretiyle 
düsük kaliteli naylon torba ve poset imalatindaki fire nispeti :
Maddenin temizlenmesi safhasinda % 10
Imalat safhasinda ise % 5 'dir.
* PVC Lateks Hurda ve PVC Havuz artigi alim satiminda yükleme , bosaltma, 
depolama ve bekleme sirasinda meydana gelebilecek fire orani % 30 ile % 35 
arasindadir. ( 04.11.1996 / 495 YKK )
PLASTIK KAPI-PENCERE
* Plastik esasli kapi ve pencere imalatinin kesim safhasinda uygulanacak fire 
orani metretülde % 3'tür.( 13.03.1997 / 127 YKK )
PLASTIK BANYO VE MUTFAK DOLAPLARI
* Gümrük Tarife Istatistik Pozisyonlari 94.03.70.90.00.00 olan plastik mutfak ve 
banyo dolaplari , plastik lavabolu dolaplarin depodan çiktiktan sonraki 
tasimalarda ve nihai tüketici tarafindan monte asamasinda uygulanacak fire orani 
% 3'tür.
PLASTIK MUTFAK ESYASI
* Plastik mutfak esyasi ( tencere ve tava kulbu ) imalatinda kullanilan naylon 
66 maddesinin % 6 nispeti fire vermesi normaldir.
* Polystren kristal ve polypropilen hammaddelerinden üretilen mutfak esyasinda ( 
tepsi , kase, ekmeklik, askilik, sekerlik, vs.) hammadde bazinda uygulanacak 
fire orani % 5 ila % 8 arasindadir.
PLASTIK YEDEK PARÇALAR
* Plastik yedek parçalarinda imalat safhaindan müsteriye teslim anina kadar olan 
safhalarin tümünde toplam % 5 civarinda fire olabilir.
PORSELEN ESYA
* A) Bilumum porselen sofra esyasinin fabrikadan kamyona yüklenmesi , nakli, 
depoya bosalmasi, esnasinda husule gelecek kirik payi % 0, 5-1, 
B) Depoya bosalan porselen esyanin tasnifi, sayilmasi, yerlestirilmesi ve diger 
toptancilara satilmasina kadar geçen müddet zarfinda husule gelecek kirik payi % 
1, 5-2 , 
C) Depodan mal alan diger toptancilarin perakendecilere satisina kadar geçen 
müddet zarfinda husule gelecek kirik payi % 1-1, 5 , toptancidan mal alan 
perakendecilerin porselen esyayi müslehlike atisina kadar geçen müddet zarfinda 
husule gelecek kirik
payi da % 2-3
PROFIL
* Perakende alüminyum profil satisinda kesim firesi kesilen uzunluklara göre 
degismekle birlikte % 1-2 civarinda olabilir.
PUDRA SEKERI
* Pudra sekeri imalatinda , rutubet derecesine göre de degismek suretiyle % 1, 
5-2 arasinda fire ve zayiat vermesi nomaldir.
PUL VE RONDELA
* Pul ve rondela imalatinda ; pul ve rondelanin ebadina göre fire orani 
degismekle birlikte % 22'den % 34'e kadar ( arayis olarak ) fire verilebilir. ( 
20.03.1997 / 147 YKK )
REÇEL
* Kayisi, visne, seftali gibi meyvelerle yapilan reçellerin çesitli kaliteleri 
mevcut olup , reçel imalatinda genel bir fire orani ve randiman hesabi mümkün 
degildir.Reçel üretiminde tek baglayici unsur, Gida Maddeleri Tüzügü'dür.Buna 
göre de % 60'dan az 
seker , 1/3 'ten az meyve ihtiva edemez.Bu oranlar reçelde bulunmasi gereken 
oranlardir.En uygun sonuç ise üretici firmanin ürettigi mallarin kimyeve analizi 
neticesinde belli olur.
REFREKTAR FIRIN PLASTIGI
* Ithalatta kaza ve kötü ambalajlama hariç, yüksek sicakliga dayanikli refrakter 
firin plakalarina uygulanacak fire orani % 1'dir.
REKLAM FILMI
* Türkiye'deki stüdyolarin teknik yapilarinin farkliligi nedeniyle tek ve kesin 
her sekilde geçerli bir oran verilebilmesine olanak tanimamaktadir.Bu nedenle ( 
kisa metrajli reklam filmlerindeki ) fire miktari % 2 ila % 10 arasinda 
degisebilir.
RÖLE
* Röle imalatinda asagidaki asamalarda ;
1- Otomatik olarak gövdeye sarim yapilmasi, 
2- Gövdeye kontakt bloklarinin yerlestirilmesi ve kapak yapilmasi, 
3- Kapagin gövdeye perçinlenmesi ve gövdeye serigrafi isleminin yapilmasi, 
4- Kablo uçlarina kontaklarin puntalanmasi, 
5- Son kontrol ve ambalaj
toplam % 3-4 fire verdigi anlasilmistir.( 06.03.1997 / 118 YKK )
RÖNTGEN FILMI
* Röntgen filmlerindeki fire oranlari % 15 ila % 20 arasindadir.
SAÇ
* Komtinü sicak daldirma metodu ile soguk haddelenmis rulo banddan galvanizli 
saç üretimi ile ilgili fireler :
1) DKP Saç Firesi :
Eregli Demir Çelik Fab.üretimi saç bobinlerin ortalama agirliginin 5 ton oldugu 
kabul edildiginde ; fire orani % 1, 5 , 
2) Galvanizli Saç Firesi :
Galvanizli saç firesi orani % 1, 5 ancak; saç bobin pasli, hatali, ezik ve 
kenari yirtik vs.gibi nedenlerle bu durumda bu oran % 3-5 dolayina kadar 
çikmaktadir.
* 7-10 mm.kalinliklar arasindaki soguk ve sicak haddelenmis saç malzemeler için 
uygulanacak fire oranlari ;
- Giyotin makasta kesme % 3
- Eksantrik preslerde , kaliplarda kesme ve delme % 10
- Eksantrik ve hidrolik preslerde soguk sekillendirme , form baski, derin çekme 
% 10
- Gazalti kaynagi , elektrik art kaynagi , oksijen kaynagi % 2
- Makina ile punta ve dikis kaynagi % 2 ( 16.01.1997 / 614 YKK )
SAÇ LEVHA
* Giyotin makaslarda , abkant preslerde saç levha keserek veya hem kesip hem de 
bükmek suretiyle yapilan satistan dolayi normal fire ve zayiattan ayri olarak % 
5 civarinda iskarta , saç kirpintisi ve hurda çikabilir.
* Saç levhadan soba borusu , akordion dirsek, L dirsek ve muhtelif soba 
tablasinin imalati sirasinda % 3 civarinda fire ve zayiat meydana gelebilir.
SAGLIK CIHAZLARI
1) Bilgisayarli tomografi , mamografi, magnetik rezonans, röntgen vb.cihazlarla 
yapilan röntgen filmi çekiminde , çekilen filmin niteligine , çeken doktorun 
becerisine , filmin çesidine ve muhtemel teshise göre 3-10 film yapragi 
kullanilabilir.
2) Tomografi sistemine göre teshis için hekimce istenen arastirmaya bagli olarak 
çesitli kesitler ancak mütehassis hekim tarafindan tayin edilir ve bu konuda 
kesin bir kesit rakami verilemez.
3) Yipranmis çekim hatasi, bozulma vb.nedenlerle röntgen filmlerinde % 20-30 
fire ve zayiat meydana gelebilir.
SALÇA
* 1 kg.domates salçasi için 6 kg.hammadde gereklidir.( 25.07.1996 / 305 YKK )
SOBA
* Radyan soba malzemeleri :
Seramik radyan tas % 5
Radyan soba brülör takimi ( seramik tastan mamul ) % 2
Seramik buji
Pilot-analizatör grubu ( seramik buji ihtiva ediyor ) % 1
Enjektör takimi
Seramikten mamul isiya dayanikli tüp ve borular % 1
Elektrik kömürleri % 1
Elektrik kömürleri grafit tozu % 1
SOLAR MASTER FILM
* Solar master filminin ithalinden cama uygulanip , müsteriye teslim edilmesine 
kadar geçen asamadaki fire nispetleri ;
- Cam ebatlarindan dolayi ortalama % 10
- Filmin cama uygulanmasindan dolayi ortalama % 5 olmak üzere toplam % 15 'tir.
STREÇ FILM
* Yurt disindan ithal edilen, gida ambalajinda ve mutfaklarda kullanilan streç 
film ( PVC bazli plastik film ) ve ülkemizde üretilen alüminyum folyonun büyük 
bobinler haline getirilmesinde yeniden sarma islemi esnasinda ( malin ince 
karakteri , isçi ve
makina hatalari , elektrik kesintisi nedeniyle ve ambalajlama esnasinda ) olusan 
fire orani % 3'tür.( 14.11.1996 / 493 YKK )
SUN'I GÜBRE
* Ithalattan sonra satisina kadar kompoze sun'i gübrenin zayiati % 1 'dir.
SU SISESI VE KAPAGI
* Sise suyu imal ve istihsalinde kullanilan 30 cc.lik su siselerinin ;
a) Imalatçidan alinip depoya gelinceye kadar, 
b) Depodan yikanip, makinalarda doldurulup piyasaya arzedilinceye kadar 
c) Piyasada kullanilip isletmeye dönünceye kadar geçen safhalarda % 3-4, 
Yukaridaki safhalarda su siselerinin kondugu tahta kasalarda % 3-4 fire ve 
zayiat meydana gelebilir.
* Ideal kosullarda çalisan su sisesi kapak makinalarinda ;
0.075 mm.kalinligindaki 1 kg.alüminyum folyodan 2.200 adet, 0.060 
mm.kalinligindaki 1 kg.alüminyum folyodan 2.750 adet kapak alinabilir.Ayrica: 
fire oranlari üreticilerin kullandigi makinalara bagi olarak degisebileceginden 
bu konuda belli bir oran vermek
güçtür.
* Polietilenden imal edilmis pet sise kapaklarinin pet siselere takilmasi 
otomatik makinalarda gerçeklesmesi halinde , fire orani % 2'dir.( 12.12.1996 / 
563 YKK )
SÜNGER
* Döseme ve yatak imalinde kullanilan süngerlerin alim satiminda % 1 ' e kadar 
fire ve zayiat vermesi normaldir.
* Muhtelif ebattaki kumas ve derilere yapistirilan sünger firesi ;
- Bobin haline gelene süngerlerin yüklenip indirilmelerinde bir takim 
yirtilmalar meydana gelmektedir.
- Imalat esnasinda yapistirilirken pot yaparak yirtilmalar meydana gelmektedir.
- Bobinler muhtelif ebatlarda geldiginden zaman zaman siparislere uygun gelmesi 
için sagindan ve solundan 5 ila 6 cm.civarinda kesilmeler yapilmaktadir.
Bu nedenlerle meydana gelen fire ve zayiatlar yaklasik olarak % 8 ila % 12 
arasinda degisir, ortalama % 10 net zayiata ugrar.
SÜT
* Sütten yogurt yapilmasinda 90 derecede sütün % 6'ya kadar fire vermesi 
normaldir.
* Tam yagli inek sütünün kaynatilmasinda takriben % 5 ila % 10 civarinda su 
kaybindan mütevellit fire ve zayiat olabilir.
* Üretildikten sonra 3 gün veya 1 hafta içerisinde tüketilmesi gereken pastörize 
süt ve süt ürünleri için üretim safhasindan sonra satis fire nispeti % 5 
civarindadir.
* Süt ve süt mamullerinin ticaretteki ( satis ve pazarlamadan dogan ) fire ve 
zayiat orani % 4-5 civarindadir.
* Pastörize sütte; pastörize dolum safhasi, nakliye ve alim sirasinda kabaca % 5 
'e kadar , ayrica sise sütü ile günlük kutu sütünün % 5'e kadar piyasa iadesi ( 
satistan sonra iadesi vardir ve imha edilir.) vardir.
UHT sütte ise ; tasima, pastörize veya dolum asamalarinda % 5'e kadar fire 
oldugu gibi , toptanci nezdinde satista da % 3'e kadar varan fire orani bahis 
konusudur.
Ayrica süt toplama, nakliye ve ulasim sirasinda % 5'e , üretim safhasinda % 5 
tabii firesi kabul edilir.( 03.10.1997 / 492 YKK )
* Inek sütü ( inek memesinden çikan ) fire orani % 6-8 'dir.Ancak süte su ve 
hile karisirsa fire orani tahmin edilemez.Su buhar olarak çikar gider.Sütte kuru 
madde orani % 10, 5-11 olmasi gerekirken bu oran % 9, 5-10 olabiliyor. ( 
16.07.1998 / 1085 YKK )
ÇÖKELEK VE LOR
* Çökelek ve lor ayni isim altindadir.Bu nedenle fire ve zayiat oranlari 
aynidir.Şöyleki ;
Toptan Perakende
Çökelek % 8 % 8-12
Lor % 8 % 8-12
KESIK
* Süt'ün bozulmusudur.Gerektiginde insanlar tesislerindeki yakit masrafi + isçi 
giderleri vb.karsilayamadiklari için kesik yapmayabilirler.( 16.07.1998 / 1085 
YKK )
SÜT TOZU
* Süt tozu imalinde randiman, islenen sütün içindeki kuru madde miktarina 
baglidir.Kuru madde miktari ise , sütlerde her zaman ayni seviyede olmayip , 
sagilan hayvanin cins ve irkina , laktaslonun basi veya sonu olusuna ve 
yedirilen yemin çesidi gibi 
faktörlere bagli oldugundan , sabit bir rakam vermek mümkün olmamaktadir.Ancak, 
yagli inek sütünden süt tozu yapildigi taktirde randiman % 5-12 arasinda 
yukaridaki faktörlere göre degismektedir.( 19.12.1989 YKK )
SARAP
* Üzümdeki randiman nispeti % 65-70 ( samilen , Şansu ve Papaz karasi cinsi 
üzümlerde ) 
- 100 kg.üzümden 1.nci ve 2.nci aktarmalar bittikten sonra 65 lt.nihai mamul 
elde edilir.
- Üzüm sarap haline dönüsünceye kadar 1.nci ve 2.nci aktarmalar sirasinda dibe 
çöken sarap taslarindan ve sarniçtan sarnica aktarma sirasinda % 7 oraninda bir 
fire meydana gelir.
- Çökmeler neticesinde meydana gelen sarap taslari kimya sanayiinde kullanilmaya 
baslamistir.Nakliye sirasinda % 1 oraninda fire meydana gelmektedir.
Sarabin dolum ve bosaltimi esnasinda % 5 civarinda fire ve zayiat meydana 
gelebilir.
SEKER
* Perakende satislarda seker % 0, 5 ( yarim ) nispetinde fire ve zayiat verir.
* Kesme seker, üretim ve üretim sonrasi satis süresinde % 2 oraninda fire ve 
zayiat olur.
* Toz seker, paketleme esnasinda % 3 civarinda fire verir.
* Sert seker imalatinda toz seker, glikoz, toz kakao, esans, limon tuzu, 
hindistan cevizi ve kuruyemis yüzdeleri ve fire oranlari :
a) Açik pisiricilerde % 70 seker % 30 glikoz
b) Vakumlu % 65 % 35
c) Kontini % 60 % 40
Diger katkilar üretime göre degismekle beraber ;
Toz kakao % 2-4
Esans % 0, 5-1
Limon tuzu % 0, 5-1, 5
Kuruyemis % 3-5
Bonbon firesi % 4
Torbacik % 7
Furittina özel bir isim olup , meyveli seker anlaminda ise yukaridakiler 
geçerlidir.
* Ithal edilen kristal toz sekerin gemiden tahliyesinde fire sözkonusu 
degildir.Depolama esnasinda ise % 0, 5 oraninda fire uygulanabilir. ( 06.03.1997 
/ 106 YKK )
SEKERLEME
* Ezme ve çikolatali mamullere ait fire ve zayiat nispetleri ;
Imalat Toptan satis Perakende satis
Draje % 8-10 % 1 %2
Ezme % 2 % 1 %2
Çikolatali mamul % 2 % 1-2 % 2
* Sütlü sekerleme ;
Toz seker % 35-40
Glikoz % 50-55
Süt tozu % 5-7
Nebati yag % 6-9
Lesitin % 0, 1-0, 2
Toz kakao % 2-4
Esans % 0, 5-1
* Toffe sekerleme imalatinda ;
Toz seker % 30-35
Glikoz % 50-55
Nebati yag % 7-10
Limon tuzu % 0, 1-0, 3
Lesitin % 0, 1-0, 2
Esans % 0, 5-1
* Nugali imalatinda ;
Toz seker % 40-45
Glikoz % 35-40
Albümin % 0, 5-1
Gelatin % 1-2
Nebati yag % 5-8
Lesitin % 0, 2-0, 3
Kuruyemis % 5-7
SEKERLI MADDELER
* Sekerlemenin tam mamul hale gelebilmesi için terkibinde bulunan ham, yari 
mamul ve mamul maddelerin islenmesi neticesinde içinde bulunan glikoza göre % 
12-17 arasinda fire verebilir.
LOKUM
*Lokumun tam mamul hale gelebilmesi için terkibinde bulunan ham ve yari mamul 
maddelerin islenmesi neticesinde % 8-10 arasinda içindeki seker nispetinde artis 
husule gelmektedir.Fire mevzubahis degildir.Şayet bu imalatta bir miktar glikoz 
kullanilmis 
ise kullanilan glikoz miktari üzerinden % 12-17 arasinda fire mevzubahisdir.
JÖLE
* Jölenin tam mamul hale gelebilmesi için terkibinde bulunan ham , yari mamul ve 
mamullerin islenmesi neticesinde % 6-8 arasinda artis husule gelmektedir.Bu 
imalatta kullanilan glikoz miktari üzerinden % 12-17 arasinda fire 
mevzubahistir.
PEKMEZ
* Pekmez kapali alinip satildigindan bir fire mevzubahis degildir.Bu da bir 
zabitla tespit ettirilebilir.
KROKAN
* Krokan imalati ;
Seker % 90-100
Glikoz % 5-10
Esans % 0.3/0.5
Kuruyemis % 10-15
Lesitin % 0.1-0.2
PRALIN
* Pralin imalinde ;
Toz seker % 40-50
Nebati yag % 10-25
Findik % 20-40
Lesitin % 0.3-0.5 Fire orani % 10
SEKERLI MAMULLER
* Bisküvi , çikolata ve sekerleme depolama, ambalajlama, sevk ve teslim 
muameleleri sirasinda yüzde yarim civarinda fire ve zayiat verebilir.
SISE
* Coca-cola siselerinin Istanbul fabrikasindan diger sehirlere nakli ve 
buralardaki bayilik deposunda istifi , bu istiften sonra da bayilere araba ile 
nakil ve bayilerden bos siselerin araba ile toplanip tekrar merkez bayilik 
deposunda toplanan bos 
siselerin Istanbul'daki fabrikaya teslimi için nakli esnasinda verebilecegi fire 
ve zayiat nispeti % 2-3 arasindadir.
* Pasabahçe raki-ispirto fabrialari ile Mecidiyeköy likör ve konyak 
fabrikalarindan depolara alinan bilahare kamyonlarla Tekelin standart içki 
sandiklari içinde bayi ve satis yerlerine tevzii ameliyesi neticesi 
aktarma-nakliye ve depolama esnasinda dolu 
alkol siseleri % 0, 2 ile % 0, 3 civarinda fire ve zayiat verebilir.
* Menba sulari bayiligi isinde , kullanilan menba sulari siseleri % 3'e kadar 
fire ve zayiat verebilir.
* Bira imalinde , yükleme ve dagitim sirasinda dolu siselerin patlamasi ve 
kirilmasinda , ayrica bayie tevzi edilmis olanlarin zamaninda satilamayip uzun 
süre beklemesi neticesi bozulanlarin geri alinarak imha edilmesinden dolayi 
meydana gelebilecek fire 
ve zayiat nispeti % 3'tür.
* Bira'nin toptan satista verebilecegi fire orani ;
Sise bira % 2-3
Kutu bira % 1
Fiçi bira % 0 ( 07.11.1996 / 492 YKK )
TABAK
* Melamin tabak imalinde : Ürea Formaldehyld % 93 , Querlay desen kagidi % 2 , 
Lamalit % 5 oraninda kullanilir.Imalat esnasinda % 8 ile % 10 arasinda fire 
verebilir.
TARTI FARKLARI
* Emteanin tespit ve tesellümde kamyon, torba vesair dara haricinde kantarlar 
arasindaki tarti farki % 1 oraninda normaldir.
DIKIS MAKINASI
* Dikis makinalari imalatinda mevcut olan pik parçalarin döküm firesi :
- Döküm, kupol ve döner ocaklar ile yapildiginda ;
ergitme ve döküm fire orani % 7-9, 5
- Döküm, endüksiyon ocaklari ergitmesiyle yapildiginda ;
ergitme ve döküm fire orani % 3, 3
- Dikis makinasi kafa ve tabla kisimlarinin montaj esnasinda kisim veya 
çatlayanlar , yukarida bildirilen ocaklara sarj edilerek tekrar ergitilir ve 
döküm yapilir ve neticede ayni fire oranlari meydana gelir.
Mekanik taslama, isleme firesi ; Isleme esnasinda yanlis delme frezleme ve 
dökümden gelen parçalarin isleme yerlerinde karincalanma çikmasi durumunda % 6 
ila % 9 arasinda fire verebilir.
DIPÇIK
* Dipçik yapimi özel itina isteyen bir istir.Üretimde agacin en temiz yerinden 
islenmesi gerektiginden üretim esnasinda fire orani ortalama % 70 civaridir.
Kullanilabilenleri ambalaj sanayiinde , hiç bir alanda kullanilamayanlari 
yakacak olarak degerlendirilir.
DONDURMA
* Hazir ambalajli dondurma kolilerinin düsmesi, patlamasi, yanlis yükleme gibi 
nedenlerle servislere yüklenirken yapilan zayiat % 1-2 civarindadir.
Iade alinirken yapilan zayiat da % 1-2 arasinda, kolilerin açik olarak dolaba 
konmasi durumunda bazi mamullerde sekil bozuklugu görülebilir.Yine kolilerin 
düsmesi sonucu bir miktar zayiat olabilir.
Elektrik kesilmelerinde , sogutucunun kapaklari açilmadan 2-3 saat mamul 
muhafaza edilebilir, bu süre zarfinda mamul sogutuculu servis arabalarina 
alinir, ya da buzla korunur.Bunlar mümkün olamadigindan eriyen mal fabrikada 
imha edilir.Buradaki zayiat 
miktari o anda dolapta bulunan miktardir.
Bunlarin yaninda gerek Istanbul servis araçlarinda , gerekse, Anadolu'ya giden 
servis araçlarinda arizadan dolayi meydana gelen zayiat da vardir.Özellikle 
nakil sirasinda araçlarin sogutma ünitelerindeki bozukluklar tüm malin 
özelliklerini bozdugu için 
oldugu gibi zayi olmaktadir.
EMAYE LINYIT SOBASI
* Emaye linyit sobasinin yapilisina ait proses ve planlar ( imalat hazirligi, 
imale sevkedilen saç miktari, islemlerin adedi ve mahiyeti ) ve nihai mamulün 
planlari incelenmeden imalat safhasindaki firenin tespitine imkan yoktur.
Imalat sonrasi emayeleme safhasinda azami fire % 1 olabilir.
Emayelenmis mamul sobanin sevkiyat öncesi ambarda , ambalajlanmasi sirasinda 
veya muhafaza edildigi esnadaki fire orani % 0, 5 olabilir.
Mamülün sevkiyati esnasinda ( kamyon veya trenle ) fire ise % 2, 5-3 civarinda 
bulunabilir.
EMAYE YUVARLAK TEPSI-TABAK-KASE
* Emaye yuvarlak tepsi, tabak, kase imalatindaki fire ve zayiat nispetini iki 
kademede düsünmek gerekir.
a) Saçin yari mamül hale gelene kadarki safhada ortaya çikan fire oranidir ki , 
ortalama % 23-23 dolayindadir.
b) Saçin yari mamul hale geldikten sonra emayelenip mamul hale gelene kadarki 
safhada zayiat orani ortalama % 5'dir.
Şu hususu özellikle belirtmelidir ki , verilen doneler her firmaya göre çalisma 
sekilleri, emaye hammaddesi ve saçin özellikleri dikkate alindiginda degisik 
degerler ortaya çikabilir.
ET VE TAVUK RANDIMANI
* 1- Canli hayvanlarin alim satimlari sirasinda ;
a) Koyun ve keçide % 5
b) Kuzularda % 3
c) Sigir-dana-mandada % 8 tokluk firesi düsürülür.
2) Canli hayvanlarin kesilmeleri sonucunda ortalama ;
a) Koyun % 43-47 ( Kuyruklu ve böbrekli )
b) Kuzu % 45-50
c) Dana-karkas % 50-55 ( Kuyruksuz, böbrek ve böbrek yagsiz )
d)Sigir-manda % 45-50 ( Kuyruksuz, böbrek ve böbrek yagsiz ) nispetinde et 
randimani verebilir.
3- a) Koyun ve kuzuda iç ve kuyruk yaglari randiman yüzdelerine dahildir
b) Dana-sigir ve manda iç yaglari randiman yüzdelerine dahil degildir.
c) Kesimi yapilmis koyun ve kuzuda iç yagi miktari % 3-7 , kuyruk yagi % 10-17 
'dir.
4- Sogutma firesi ;
Koyunda % 4 Sigir-dana % 2-3 
5- Kesimi yapilmis dana ve sigir etlerinde kemik orani % 18-28 nispetindedir.
6- Canli tavuk ve piliçlerin canli olarak tasinmasi esnasinda mevsim sartlarina 
göre fire orani % 4-6 'dir.
Canli piliç ve tavuklarin kesimi esnasinda fire orani % 29-36 'dir.
Kesilmis piliç ve tavuklarin perakendeciye intikale esnasinda geçen süredeki 
fire % 2-3 arasindadir.
Tavuk çiftliklerinde kesilen tavuk ve piliç etlerinin çok dondurulmus olarak 
perakende satis yerlerine gelisleri ve bunlarin satisa verilmesinden önce 
çözülen buzdan dolayi piliç ve tavuklarin % 3 ila % 5 oraninda fire vermesi 
normaldir.( 08.07.1998 / 29
BÜYÜKBAS ( GENEL ) ET RANDIMANI VE MAMUL FIRESI
*1- Kesilen büyükbas hayvanlardan mevsim ve besisine göre % 45-55 oraninda sifir 
sakat agirlik et temin edilir. 
2- Kesimi yapilan hayvanin imalata girinceye kadar % 18-28 kemik firesi , etin 
sogumasindan veya suyunu birakmasindan dolayi % 2-3 nispetinde fire verir.
3- Imalat sirasinda % 2 nispetinde isleme firesi verir.
4- a) Sucuktaki kuruma firesi % 15-35
b) Salamdaki randiman nispeti % 5-10
c) Sosisteki randiman nispeti % 5-10
d) Kavurma yapilirken etin kavrulmasindan dolayi etteki fire nispeti % 30-35 
arasindadir.
e) Pastirmalik et kuruyuncaya kadar % 30-45 arasinda fire verebilir.100 kg.lik 
kuru ete % 5-10 civarinda çemen ilave edilir.
5- Sucuk, salam, sosis, kavurma, pastirma imalatinda her bir mamule et disinda 
Mevzuata uygun çesitli oranlarda katki maddeleri katilir. ( 08.07.1998 / 29 YKK 
)
EVCIL HAYVANLAR
* Köpek : Nakliyenin türüne bagli fire sözkonusu oldugu gibi satis magazalarinda 
bulasici hastaliklardan ölmeleri de mümkündür.Hastaligin türüne göre degisen bu 
oran asilamalar yapilmadiysa yavru köpeklerde % 100'dür.Eriskin köpeklerde ise % 
10-20 'dir.
Kedi : Köpeklere oranla daha dirençli olduklari gibi bulasici hastaliklara 
yakalanarak ölüm riskleri de azdir.Bir-iki çesit hastaliktan telef 
olabilirler.Bu da % 10 gibi zayif bir olasiliktir.
Kus : Diger türlere oranla telafat orani çok yüksektir.Asili olmasi ve tasima 
kosullarina göre yikim orani degisirse de % 70-80 'lere kadar yükselebilir.Bütün 
kosullar yerine getirilse bile ( asilama, barinak, havalandirma, isi vs.) % 20 
oraninda 
telafat normaldir. ( 13.03.1997 / 142 YKK )
GLIKOZ
* Dökme ve Teneke Glikoz
- Depolama Firesi % 2
- Nakliye Firesi Yok. (16.01.1997 / 626 YKK )
GOFRET
* Gofret imalati sirasinda % 30 civarinda fire ve zayiat olabilir.
* Bisküvi ve gofret imalatinda mamulat firesi olarak % 1.5-2 , hammadde firesi 
olarak % 6-8 , ambalaj firesi olarak % 3-4 olmak üzere toplam % 10, 5 -14 
oraninda fire meydana gelebilir.
* Gofret kaplama ; % 30 kaplama , % 70 gofret
GÜBRE
* Kompoze , Üre, kalsiyum, Amoyum nitrat, Amonyum sülfat, T.S.P., Kükürt gibi 
gübre emtiasinin gemi tasimalari neticesinde meydana gelebilecek fire orani 
azami % 2 olarak belirlenmistir.
* Ana bayilerden suni gübre olarak nihayi tüketiciye satan tali bayilerde 
alimdan satima kadar olan kompoze gübre ve amonyum nitrat % 26 gübresi ve genel 
olarak diger gübre çesitlerinde uygulanacak fire orani % 1-1, 5 olabilir. ( 
07.06.1996 / 215 YKK )
GÜBRE HAMULESI
* Gübre hamulesinin deniz yolu ile nakliyesi esnasinda dogabilecek fire nispeti 
azami % 2 civarindadir.
HELVA
* Helva imalinde kullanilan glikozun verebilecegi fire nispeti % 15 -18 
arasindadir.
Her nevi helvanin her mevsimde perakende satisinda husule gelen zayiat nispeti 
ise % 2-3 arasindadir.
* Helva imalinde % 2-4 civarinda fire olabilir.
TAHIN HELVASI
* Tahin helvasi imalat ve ambalajlamasinda , tahinin islenip, siselenip konserve 
edilmesinde % 1-2 civarinda fire ve zayiat olabilir.
* Yerli susamdan yapilmis tahin kullanildiginda , tahin helvasinin % 53'ü , 
ithal susamdan yapilmis tahin kullanildiginda ise % 55 'i tahinden olusur. ( 
27.02.1997 / 95 YKK )
HIDROLIK FREN YAGI
* Fiçili hidrolik fren yagi nakliyesinde tasima hasari disinda fiçi açilmadigi 
sürece hiçbir fire ve zayiat düsünülemez.
KONSERVE
* Konserve imalatindan sonra :
a) Konserve edilmis maddelerde % 3 , 
b) Sene geçmesi halinde % 5 normal fire verir.
c) Cam kavanozda hazirlanan konservede % 10 nispetinde fire ve zayiat olabilir.
d) Kutu kapamada yapilan hata nedeniyle bu oran çok büyüyebilir.
* Imalatçidan alinip saticiligi yapilan 500 gr.1000 gr. ve 5 kg.'lik domates 
salçalari kutulari , 3, 5 kg.lik ve 5 kg.lik fasulye ve türlü konserve kutulari 
, 1000 gr.ve 5 kg.lik bamya ve bezelye konserve kutularinda uygulanacak fire 
orani % 1-2 arasindadir.
FASULYE KONSERVESI
* Fasulye konservesi imalatindaki ameliyeleri ;
1- Uç kesme , 
2- Ayiklama, 
3- Haslama, 
4- Pisme ile meydana çikan ayipli fasulyeleri ayiklama, 
5- Doldurma, 
6- Sterilizasyon'dur.
Yesil fasulye, domates, domates suyu ve konserve imalatinda kullanilan diger 
girdilerdir.
Normal yesil fasulyenin 10 kilosundan takriben 11 kutu 3/2 ebatli fasulye 
konservesi çikar.
KONTRAPLAK, SUNTA, DURALIT, FORMIKA
* Kontraplak, sunta , duralit, özellikle formikanin tahmil, tahliyesinde ve 
magazalardaki aktarmasinda kirilma, çatlama ve patlamaya maruz kaldigindan % 1'e 
kadar toptan , % 2'ye kadar perakende satislarinda fire verebilir.
* Kontraplak imalatinda meydana gelebilecek fire nispetleri asagidadir.
- Ithal mali kalin tomruklarda ( kutur 70 cm.den yukari ) % 30
- Ithal mali ince tomruklarda ( kutur 70 cm.den asagi ) % 40
- Yerli tomruklarda çam ve kayinlar için % 70
- Ceviz vs.meyve agaçlarinda % 80-85
KAPLAMA
* Agaç kaplamanin nakliyesi, depolanmasi, toptan ve perakende olarak satisi 
esnasinda , paketlerdeki kaplama tabakalarinin bir kisminin yirtilma , kopma, 
bozulma gibi sebeplerle % 5 nispetinde fire ve zayiat vermesi normaldir.
KUMAS (IMALAT)
Tektüre polyester ve viskon terilen ipliklerin ortalama dokuma firesi %2-%3,5
Bunlardan dokunan kumaslarin toptan satis firesi %1-%1,5
Pamuk ipligi, naylon ipligi ve sentetik polyester tekstüre renkli ve ham 
ipliklerden dokunmus kumaslarda satis firesi %1-%1,5
Jarse kumaslarda %2
Fabrikalardan toptan alinan 30-40 mt'lik partilere kesilerek satilmasinda %1
Parçalanma adedi yani bir top 5 veya daha fazla parçalara bölünürse %1,8-%2
Kumas toplarinin bas ve sonlarinda ise yaramayan top basi ve top sonu firesi 
%1-%1,5 (Bu fire imalatçiya aittir)
Terilen yün kumaslarin top halinde uzun süre stokta kalmasindan dolayi (çekme) 
fireleri %1-%1,5
Yünlü kumas imalinde ham kumas, gramaj ve iplik numarasinin bilinmesi halinde de 
ham kumas dokuma firesinin kesinlikle tayinine imkan yoktur. Çünkü dokuma 
örgüsünün sikligi, iplik mukavemeti, iplik karmasinin terkibi, çok degisik 
dokuma firelerine sebebiyet verir. Buna ragmen iplik ve ham kumasin rutubetleri 
ayni farz edildigi takdirde dokuma fireleri normal sartlarda;
1.000-1.100 gr strayhgarin paltolukta %7-10
850-900 gr strayhgarin pardesölükte %6-9
550-600 gr strayhgarin blazerde %5-8
civarinda olur.
* Yünlü muline ham kumaslarda boya ve apre muameleleri esnasinda hasil olan boya 
ve apredeki çekme firesi %4-7, boya ve apreden gelen kumaslarin top baslari ile 
ise yaramaz kisimlar firesi %1 oranindadir.
* Giysilerin yaka, kolagzi ve bel kisimlarindaki örme kumas agirliklari 
bedenlere göre degisebilir. Ortalama olarak;
Mont, parka, ceket: 200-250 gr
Etek, tunik, jogging takim: 130-180 gr
Sort, bermuda sort, yelek, tisört: 100 gr
civarinda fire verir. (19.12.1989 YK)
* Terilenli ve yünlü erkek kumaslarinin toptan satislarinda muhtelif sebeplerle 
husule gelen fire ve zaiyatlar %1, parçalanma adedi, yani bir top 5 ve daha 
fazla parçalara bölünürse bu miktar %1,5-2'ye kadar çikabilir.
2. Toplarin baslari ve sonlarinda ise yaramayan top basi ve top sonu fireleri 
%1-%2 (bu fire imalatçiya aittir)
3. Terilen yün kumaslarin top halinde uzun süre stokta kalmasindan dolayi 
(çekme) fireleri %1-1,5'dur.
4. Sakat ve abrajlardan dolayi kayiplar imalatçilar tarafindan toptanciya 
birakilir. (Bu fireler imalatiya aittir)
* %100 vizkoz ham bezden mamul kumaslarda boya ve apreleme asamasinda meydana 
gelebilecek fire orani %10-15
* Yünlü kumas imali sonucunda elde edilen kumaslar, son apre muameleleri olan 
pres yapilmasindan mütevellit kumaslarda tabi olmayan bir uzama hasil olur, 
bilahare havadan normal rutubetini almaya baslayan kumas, stokta kaldigi sürece 
cinsine göre metrajinda bir kisalma meydana gelir ki buna çekme firesi denir. Bu 
firenin ortalamasi yün terilen kumaslarda %1-1,5'dur. Kesin bir çekme firesi 
rakami verebilmek için imal edilen kumasin cinsi, evsaf ve kalitesinin ve dahi, 
tabi tutuldugu boya-apre muamelelerinin bilinmesi gerekir.
Toplarin baslari ve sonlarinda ise yaramayan top basi ve top sonu fireleri %1-%2 
(bu fire imalatçiya aittir)
Sakat ve abrajlardan dolayi metraj iskontosu yapilmasi, sakat ve abrajli 
mallarin satisini temin için gerekli ve sarttir. Bu indirim sakat ve abrajin 
durumuna göre belirlenir. (Bu fireler imalatiya aittir)
Bazi hallerde metraj iskontosu yerine fiyat indirimi yapilir. Bu takdirde fire 
toptanciya aittir. Toptan kumas saticisinda stokta beklemeden dogan çekme firesi 
olabilir.
Bir de kumaslarin toplarinin çesitli parçalara bölmekten dogan bir satis firesi 
vardir ki bu %1'dir. Top çok parçalara bölünmüsse bu fire artar %1,5-2 olabilir.
* Toptan kumas saticilarinda toplarin parçalara bölünmesi sonunda elde kalan son 
parça normal ölçü birimlerine uygun olmayabilir. Böyle parçalara foskup denir. 
Böyle ölçü birimlerine uygun olmayan parçalarin satisi için de bir miktar 
iskonto yapilmasi ticari usuldendir. Bu firenin miktari yillik ortalama olarak 
%0,5-1 olabilir.
* Fabrikalardan alinan kumas toplari, imalatta sandiklara konulduguna göre 
kumaslarin bekleme süreleri hesaba katilarak satisa arzedilecegi zamana kadar 
çesitli faktörler karsisindaki fire ile dükkandan toptan satislarin ölçülerek ve 
bölünerek yapilmasi halinde %1,5'dan %2'ye kadar fire vermesi normaldir.
* Kumaslarin kalitesine ve cinsine göre agirliklari çok farklidir. Kullanilan 
malzeme ne olursa olsun genisligi 140-150 cm olan türlerinin robluk, tayyörlük, 
mantoluk ve erkek giyiminde de pantolonluk, takim elbiselik ve pardösü-paltoluk 
olarak her metresinin 300 gr ile 700 gr arasinda degistigi ve 1 kg polyester 
ipligi de bu ölçülere göre degerlendirilebilir.
* Pamuk ipligi, naylon ipligi, sentetik ve tektüre renkli ve ham ipliklerden 
dokunmus kumaslarda %1-1,5; jarse kumaslarda ise %2 oraninda uygulanmakta olan 
fire paylari toptan ve perakende satislarda ve ayni oranlarda uygulanmasi 
yerinde ve usulüne uygundur.
* Erkek takim elbiselerinde ceket, pantolon, palto ve pardesüde kullanilan kumas 
miktarlari kumas enine, desenine ve modeline göre degismekle birlikte asgari ve 
azami rakamlar asagida belirtilmistir.
Erkek takim elbiselerinde;
Tam ceket Asgari 1,50 cm; azami 2.00 cm
Tek pantolon Asgari 1,10 cm; azami 1,50 cm
Palto Asgari 2,25 cm; azami 3,25 cm
Pardesü Asgari 2,25 cm; azami 3,25 cm
Örme kadife kumas dokuma safhasinda; %3
Örme kadife kumas boyama safhasinda; %3
Örme kadife kumas 1. tras safhasinda; %10
Örme kadife kumas 2. tras safhasinda; %10
Örme kadife kumas kapitone kesiminde; %8-10
Örme kadife kumas dikimde; %2-3
civarinda fire ve zaiyat verebilir. Söz konusu ürünlerde uygulanacak fire 
oranlari mamulün asgari metrajlari üzerinde konarak hesaplanir.
KUMAS (TOPTAN TICARET)
1. Top baslarinda ve top sonlarinda satilamayacak derecede boyasiz ve bozuk 
kisimlarin bulunmasi %0
2. Bir kisim sentetik iplikten üretilen mallarin durdukça çekmesi %1-1,5
3. Büyük toplarin bölünmesi sirasinda makas payi birakilmasi %0
4. Mallarin istif edilmesi ve rafta kalmasi sirasinda tozlanmasi, kirlenmesi ve 
solmasi %0
5. Malin piyasaya tanitilmasi için toplardan müsterilere örnekler kesilmesi %0
6. Balya üzerindeki yazi ve rakamlarin yanlis yazilmasi ve okunmasi %0
7. Toplarin ucuna konan etiketlerin yanlis yazilmasi ve okunmasi %0
8. Birbirine benzeyen mallarla ayni cins mallarin I. Ve II. Kalitelerinin 
birbirine karistirmalari %0
9. Toplarin ucundaki etiketlerinin düsmesi neticesinde yeniden yapilan ölçümleme 
farklari %0
KUMAS (PERAKENDE TICARET)
1. Top baslarinda ve top sonlarinda satilamayacak derecede boyasiz ve bozuk 
kisimlarin bulunmasi %1-2
2.Müsteriye kesim sirasinda makas payi birakilmasi %0,5-1
3. Bir kisim sentetik iplikten üretilen mallarin durdukça çekmesi %1-1,5
4. Mallarin istif edilmesi ve rafta kalmasi sirasinda tozlanmasi, kirlenmesi ve 
solmasi %0
5. Malin piyasaya tanitilmasi için toplardan müsterilere örnekler kesilmesi 
%0,5-1
6. Balya üzerindeki yazi ve rakamlarin yanlis yazilmasi ve okunmasi %0
7. Toplarin ucuna konan etiketlerin yanlis yazilmasi ve okunmasi %0
8. Birbirine benzeyen mallarla ayni cins mallarin I. Ve II. Kalitelerinin 
birbirine karistirmalari %0
9. Toplarin ucundaki etiketlerinin düsmesi neticesinde yeniden yapilan ölçümleme 
farklari %0
* Fason Diktirilen Nevresimlerin Firesi %5
* Tekstil atiklari olan pamuklu kumas kirpintilarinin, piyasadan toplanarak 
isletilmesinde, cins ve renklerine ayirarak yurt disina ihraç edilmesinde, gerek 
Istanbul içinde gerekse disindaki sehirlerde de bu islemin yapilarak (depolara 
gelen mallarin 2. bir islemden geçirilerek, yabanci ihracata gitmeyen mallara 
ayirarak (renkli olan mallarin ayrilip) ihracata hazir duruma getirilmesinden 
bahisle, mallarin gerek nakliyesi, gerekse ön depolarda ayrilmasi, ana 
depolarina nakliyesi ve ana depoda yabanci ve ihracata gitmeyen mallardan 
temizlenmesi sonunda meydana gelecek fire orani %7-10 civarinda olabilir.
* Süprem makinalarda pamuk ipligi, naylon ipligi ve sentetik polyester tekstüre 
renkli ve ham ipliklerden dokunmus kumaslarda satis firesi %1-%1,5
* Kumaslarin terbiye, baski, düz boya ve sanfor islemlerinden geçirilerek, 
müsteriye satilmasi sirasinda, söz konusu kumasin pamuklu olmasi halinde %8-10 
arasinda, viskon olmasi halinde ise %15-20 arasinda fire verebilir.
* Fason kumasin boyanmasi ve yikama islemlerinin yapilmasi sirasinda 1 kg kumas 
için 70 ile 100 kg arasinda su kullanilir. Boyamada ise orta renkler için 2-2,5 
gr boya, koyu renkler için ise boya miktari 6-7 gr'a kadar çikabilir.
* Dokunmus çig kumaslarin boyanmasinda kumasta olusan fire oranlari;
-Flos, viskon empirme %3-10
-Flos, viskon jakarli empirme %3
-Flos keten %3
-Polyester astar %3
* Bir metre kumas dokumasi için gerekli iplik miktari;
-Flos, viskon empirme (90-100 cm eninde) 130-160 gr
-Flos, viskon jakarli empirme (90-100 cm eninde) 130-160 gr
-Flos keten (90-100 cm eninde) 130-160 gr
-Polyester astar (70 cm eninde) 60-70 gr
* Boyahanelerde uygulanacak fire oranlari:
-Yünlü kumas boyama %8-10
-Pamuklu %7-8
-Sentetik %6-7
(Sentetik kumas boyamada, kumas hem enden hem de boyadan çeker) (6.9.1996/357 
YKK)
* Kumas cinslerine göre boya ve tebdili boyama fireleri:
%100 polyester kumas Boya firesi: %3-4, Tebdili boyama: %1
%100 asetat kumas Boya firesi: %0, Tebdili boyama: %0
%100 naylon kumas Boya firesi: %2, Tebdili boyama: %0
%100 pamuklu kumas Boya firesi: %5-8, Tebdili boyama: %1-2
Pamuk- polyester karisimi kumas Boya firesi: %3-6, Tebdili boyama: %1-2 
(25.12.1997/650 YKK)
PERDELIK KUMASLAR
* Ambar satis firesi %1
Delik ve apre kirigi firesi %2
Perakende satis firesi %1
Top uzunlugu firesi %1
(Bir topun birden fazla parçaya bölünmesi halinde)
* Perde rayi %1
Türk standartlarina ait 240-UDK/677/01'de tayin edilen standart atmosfer 
sartlari altinda normal kondisyonlu ve rutubetli yün ipliklerinden imal edilen 
mallar için dokumada iplik firesi:
a) Hazirlama safhasinda (Çözgü bölümünde)
-Kangarn kumaslarda %1,1,5
-Straygarn kumaslarda %1,2-2
b) Dokuma safhasinda;
-Kangarn kumaslarda %2-3
-Straygarn kumaslarda %3-5
c) Terbiye safhasinda;
i. Tamamen yün, normal bükümünde kangarn ipliklerden mamul, yalniz boya ve apre 
muamelesi yapilan kumaslarda %4-7
ii. Yünde krep, onde, bukle, frize ve mümasili fazla bükümlü kangarn, straygarn 
veya bunlarin karisimi ipliklerden imal edilip yalniz boya ve apre muamelesi 
yapilan kumaslardan fire %8-15 olabilir.
* Jakuzi perde üretimi safhasindaki fire orani %12
DÖSEMELIK KUMAS
Mobilya sanayiinde kullanilan dösemelik kumaslarin imalinde sarfedilen sentetik 
ve pamuk ipliklerinde imalat firesi nispeti kullanilan ipliklerin numara ve 
evsafina göre degismekle beraber vasati olarak %5-10 civarindadir. Kumasin 
desenli olmasi halinde fire orani %15 civarinda olabilir.
MANTOLUK KUMAS
* Beyaz krep iplikten yapilan, yikanip kaynatilan, boyanan sardon yapilan makas 
ve lekatür muamelelerine tabi tutulan mantoluk kumasin boydan çekme miktari 
normal sartlar altinda %4-8 civarindadir.
PARDESÜLÜK KUMAS
Safi yün olmayan iplikten dokunacak kumasin genel olarak boydan çekme miktari 
%2-5 arasindadir.
ASTARLIK KUMASLAR
Blue jean kumasta ortalama %3,5-5
Kadife kumas %1,5-2,5
Yikanmis kanvas kumas %1,5-2,5
Pamuklu astar %2-3
Polyester astar %1,5-2

KERESTE
* 1 m3 tomruktan kereste biçilmesi halinde elde edilen kereste miktarı, geriye 
kalan odun ve hasıl olan fire nispetleri şöyledir :
III. Sınıf meşe tomruğunun 1 metreküpü biçildiğinde 0.650 dm3 kereste alınır, 
bakiyesi odun olur, % 5 fire verir. 
III. Sınıf kayının 1 metreküpü biçildiğinde biçildiğinde aynı miktar kereste 
odun ve fire verir
III. Sınıf kızılağaç'ın 1 metreküpü biçildiğinde biçildiğinde aynı miktar 
kereste odun ve fire verir
III. Sınıf sazlı meşenin 1 metreküpü biçildiğinde biçildiğinde aynı miktar 
kereste odun ve fire verir
II. Sınıf meşe tomruğunun 1 metreküpü biçildiğinde 0.700 dm3 kerests alınır, 
gerisi odun olur, % 5 fire verir.
Düşük evsaf meşe tomruğunun 1 metre küpünden 0.550 dm3 kereste alınır, gerisi 
odun olur, % 5 fire verir. 
* Mamul kereste ticaretinde, toptancı firesi % 5, perakendeci firesi de % 8' 
dir.
* Koltuk, kanape, divan ve iskemle iskeletlerinin imalinde kullanılan kerestenin 
cins ve kalitesine göre % 25 ile % 50 arasında, mobilya (büfe, yemek masası, 
gardrop, sehpa ve şifonyer) imalinde yine kullanılan kerestenin cins ve 
kalitesine göre % 20 ile % 40 arasında fire ve zayiat vermesi normaldir.
* Mamul hale gelmiş çam, köknar ve kayın kerestesi havanın tesiriyle kemiyet ve 
keyfiyetinden kaybeder. Özellikle çam ve köknar kerestesinde kurumadan 
mütevellit fire % 5-8, kayın kerestesinde ise % 7-10 arasındadır. 
* İğne yapraklı tomrukların keresteye biçilmesi sırasında oluşan yanları alınmış 
kereste kayıp ve randıman oranları :
       


      Köknar ve Ladin


      Çam ve Sedir




      Kayıp ve Randıman Oranları (%)


      En az


      En çok


      En az


      En çok




      Kayıp


      28


      45


      35


      55




      Randıman


      55


      72


      45


      65


İğne yapraklı tomrukların yanları alınmış keresteye biçilmeleri sırasında artık 
oranlarına göre kayıp oranları :
       
      Köknar ve Ladin (%)
      Çam ve Sedir (%)

      Artık adları
      En az
      En çok
      En az
      En çok

      Testere talaşı
      15
      18-19
      15
      20

      Kapak
      6
      10
      8
      12

      Kırıntı
      4
      8
      8
      12

      Kerestecilik
      1
      2
      1
      3

      Takoz
      2
      4
      2
      5
      Iskarta mal

      -

      2
      1
      3

      Toplam

      28
      44-45
      35
      55

* Köknar ve Çam :
Geniş ve çok geniş kuturlu tomruklar % 30-35
Orta ve ince kuturlu tomruklar % 35-40 fire verirler.
Bazı mıntıkıların III. sınıf çam tomrukları % 5 fazla fire verebilirler 
Yukarıdaki nispetlerin değerlendirilmesi : 
% 10-12 Talaş
% 10-12 Kırıntı
% 8-0 Kapak
Kapaklar işlenebildiği kadar işlenir, bakiyesi kırıntı kalır.
Pazarlama imkanı olmayan yerlerde ise talaşlardan ve bir kısım kırıntıdan 
istifade edilemez.
* Kereste zayiat firesine amil olan başlıca sebepler : 
1- Aktarmalarda, Fire :
Mebdeinden müşteriye intikal edinceye kadar keresteler birçok aktarma 
ameliyesine maruzdur. Bunların neticesi olarak kaybolma, kırılma gibi sebeplerle 
% 4 kadar fire verir. 
İzahı : 
- Kereste fabrikalarından nakil vasıtalarının bulunduğu mahallelere (mahreç 
istasyon ve iskeleler gibi) naklinde, 
- Buralardan gemi ve trenlere tahmilinde, 
- Gemilerden vinçle ve trenlerden mavna veya kara vasıtalarına aktarılmalarında, 

- Bu vasıtalardan kereste mağazalarına nakliyelerinde, 
- Vasıtaların istalyaya girmemesi için mağazalarda evvel iğreti olarak konan 
kerestelerin bilahere çeşitlerine istif edilmesinde, 
- Ekseriya yaş olarak istife girmiş kerestelerin kurutulmak için isgara edilip 
tekrar istife alınmasında, 
- Nihayet müşterilerin vasıtalarına yüklenmesinde.
2- Dış etkenler firesi :
Kereste, havanın tesiriyle kemiyet ve keyfiyetinden kaybeden bir maddedir. Bu 
sebeple % 5 kadar fire verir.
İzahı : 
- Mağazaların kapalı kısımları umumiyetle ihtiyaca kafi gelmediğinden, 
keresteler açık yerlerde istif edilmekte ve yağmur, güneş ve rüzgarın tesiriyle 
kurumak, çatlamak ve çürümek suretiyle evsafından ve ebadından kaybetmektedir.
Açık depolarda fazla olan bu fire, kapalı depolarda daha az olur.
3- Bağ Firesi :
Kereste istiflerinin yıkılmaması için istif aralarına sık sık bağ konur. Normal 
kerestenin kırılıp, bağ haline gelmesinde % 2'ye kadar zayiat olabilir.
4- Çürük, Kapak ve Yalpak Firesi :
Çürüklü, kapaklı ve yalpaklı kerestelerin bu kısımları ölçüden düşülerek 
satıldığından ;
- Bu kabil keresteler yanında olan yalpak, 
- Sathında olan kapak, 
- Ve her iki tarafındaki çürüklük derecesine göre % 10 ile % 15' e kadar fire 
verir.
5- Çap Düşüklüğünden Mütevellit Fire :
Çap düşüklüğü olan kerestelerin satışı hakiki ölçüsü üzerinden yapıldığı cihetle 
% 5' e kadar fire verir.
* Pindus Radiata Tomrukların keresteye biçilmeleri sırasında oluşan kayıp ve 
randıman oranları % 40 ile % 45 civarındadır. Buna ilaveten Şili' den ithal 
edilen bu tomruklar Türkiye' deki ölçümleri ile % 10-12 arasında aleyhte bir 
farklılık olur. Bu nedenle de yukarıda belirttiğimiz fire nispetlerine % 10-12 
oranındaki bu ilaveyi de yapmak suretiyle tam kayıp ve randıman oranları %50-55 
civarında olur.
* 1 m3 Kayın kerestenin kilogram olarak ağırlığı 850-900 kg arasında değişmekte 
olup, bu değişme ağacın rutubet oranına bağlıdır.( 27.03.1997/176 YKK ) 
TEMİZLİK MADDELERİ

      Yaz aylarında

      Kış aylarında

      Beyaz sabun

      % 2' ye kadar

      % 1' e kadar

      Mayi arap sabunu

      Açık olduğu takdirde % 2' ye kadar

      Açık olduğu takdirde % 1'e kadar

      Toz sabun

     Açyk olduğu takdirde % 2' ye kadar

      Açık olduğu takdirde % 1'e kadar


      Çamaşır sodası

      % 10' a kadar

      % 5' e kadar

SABUN
* 1- beyaz sabun çuvally ambalaj nakliye firesi % 2, çuvally ambalaj ile depoda 
muhafaza firesi ( alty ay ) için % 4, perakendeci firesi ( nakliye firesi dahil 
) % 10' a kadar olabilir.
2- Ykinci nevi ise pirine sabunlarynda, yukarydaki nispetlerden % 1 daha fazla 
fire kabul edilebilir.
* Perakende saty?ta arap sabunu % 4, sabun tozu % 15 civarynda fire ve zayiat 
verebilir.
DETERJAN
* Likit-toz ve krem deterjanyn toptan ve perakendeciye tahmil-tahliye, nakliye 
ve depolama i?lemi esnasynda her birinde ayry ayry verebilecekleri fire ve 
zayiat oranlary a?a?ydadyr.
       
      5 kg ve daha büyük polietilen torbalarda


      İçi karton dışı oluklu mukavva kutularda

      Toz deterjan

      % 1-2

      % 0, 1-0, 2 civarynda

      Cam şişe

      Plastik şişe

      Likit deterjan

      % 0, 1-0, 2

      % 0, 1-0, 2

      Krem deterjan

      %1

      -

civarynda fire verebilir.
GIDA MADDELERY (KURU)

      Yaz aylarynda

     Kış aylarynda

      Kuru Barbunya

      % 2-2.5'a kadar

      % 0.5'a kadar

      Kuru Mercimek

      % 1'e kadar

      % 0.5'a kadar

      Bulgur

      % 2'ye kadar

      % 0.5'a kadar

      Makarna

      % 1'e kadar

      % 0.5'a kadar

      Nohut

      % 2'ye kadar

      % 0.5'a kadar

      Pirinç

      % 1'e kadar

      % 0.5'a kadar

* Pirinç ve bakliyat gibi emtia, ta?yma, bekleme, tahmil, ve tahliye esnasynda 
normal ?artlar altynda % 1'e kadar fire ve zayiat vermesi normaldir.
* Nohut ve fasulyenin nakliye firesi % 1.5'dur. Muhafaza firesi de 6 ay için % 1 
civaryndadyr. ?ayet muhafaza 6 aydan az oldu?u takdirde % 1 firenin orantyya 
ayarlanmasy gerekir. ( 19.12.1989 YKK)
AKARYAKIT
*Akaryakyt ana depodan alynarak perakende satycylaryn buludu?u pompa depolaryna 
nakli ve saty?y esnasynda ortalama olarak :
- Gazda ( %07.5 ) binde yedibuçuk
- Motorinde ( %06 ) binde alty
- Fuel - Oilde ( %05 ) binde be? nispetinde fire ve zayiat verebilir.
Benzin istasyonlarynda saty?y yapylan benzin , gaz ya?y Fuel/Oil ve makina 
ya?larynyn saty?lary syrasynda veya tahmil , tahliye anynda depolamadan 
mütevellit ortalama fire nispetleri;
- Benzin %010 (binde on )
- Gazya?y %07.5 (binde yedibuçuk )
- Motorin %06 ( binde alty )
- Fuel - Oil %05 ( binde be? )
- Makina ya?y %05 ( binde be? ) olup , bu nispetler tatbikatta hadisenin ?ekline 
göre ;
- Benzin %020 (binde yirmi )
- Gazya?y %015 (binde onbe? )
- Motorin %10 ( binde on )
- Fuel - Oil %7.5 ( binde yedibuçuk )
- Makina ya?y %10 ( bindeon? ) nispetlerine kadar yükselebilir.
Benzin , süper benzin , gaz ve motorin saty?y litre esasyna göre yapylmakta olup 
, uzun depolama süreleri içinde % 04 nispetinde fire ve zayiat verebilir.
Akaryakyt fire oranlary , çe?itli olaylar sonucu meydana gelebilecek a?yry 
kayyplarla ilgilidir.Örnek olarak ;saty?laryn herhangi bir nedenle aksamasy 
yüzünden uzun süre depoda bekleyen malyn , buharla?masy veya ikmal yerinden 
sycak alynan malyn 
farkly iklimdeki a?yry so?uk ortamda depolanyp , satylmasy.Ya da çe?itli 
nedenlerle birkaç a?amada yapylan yükleme-bo?altmalar , fiili kayyplaryn 
yükselmesine yol açabilmektedir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanly?y'na ba?ly Petrol Y?leri Genel Müdürlü?ü'nün 
belirledi?i ve Maliye Bakanly?y'nyn da kabul etti?i akaryakytlarda resmi 
ortalama fireler ?öyledir.
- Süper, normal, kur?unsuz benzinler için : binde altybuçuk
- Gazya?y ve motorin için : binde be?
- Fuel - oil cinsleri için :binde üç
Bu oranlara tekabül eden parasal de?erler saty? fiyatynyn içinde mü?teriden 
alyndy?yndan , bilindi?i gibi bayilerin ' fire ady ' altynda ayryca bir gider 
kaydetmeleri mümkün de?ildir.
Yukarydaki resmi ortalama firelerin tatbikatta a?ylmasy halinde , mükelleften 
açyklama istenecektir.Bu taktirde ve hadisenin belgelenmesi kaydyyla , Odamyzca 
onaylanmy? bulunan listedeki oranlar , açyklamalarda yol gösterici olarak 
kullanylacak rakamlardyr.
* Rafineride özelliklerine ve i?lenen ham petrolün türüne ba?ly olarak kalorifer 
yakytyndaki motorin orany farklylyk göstermekte olup , TÜPRA? rafinerileri 
itibariyle ortalama kalorifer yakyty kompozisyonu a?a?yya çykarylmy?tyr.

      Rafineri Ady

      Motorin (%)

      Fuel-oil(%)

      İzmit rafinerisi

      25-30

      70-75

      İzmir rafinerisi

      30

      70

      Kyrykkale rafinerisi

      40

      60

* Tyr filosunda kullanylyn Ford ve Mercedes marka çekici kamyonlar 100 Km'de 
ortalama 35 Litre motorin sarfederler ve ya? de?i?imleri de her 10.000 Km'de bir 
yapylyr.
( 08.05.1998/877 YKK )
*Akaryakyt saty?larynda fire oranlarynyn tespitinde , ikmal yerinden sycak 
alynan malyn bekleme nedeniyle so?uduktan sonra satylmasyndan dolayy hacim 
olarak küçülmesi dikkate alynyr.(13.05.1998/877 YKK )
DERY
* Büyükba? olan manda ve sy?yr derilerinin fire nispeti ya? ve taze olarak kesim 
yerinden depoya kadar % 1-2 arasyndadyr.
Bu deriler ya? ve tazeden salamuraya % 20 , salamuradan salamuraya % 4 
nispetinde fire vermektedir.Cem'an fire nispeti % 25-26 arasyndadyr.Manda 
derilerinin fire nispeti % 30' a kadar da çykar.
Anadoludan gelen salamura derileri , tam salamura olmayyp, havuz maly olmasyndan 
dolayy , bunlaryn firesi % 5-8 arasynda de?i?mektedir.
* Ya? sy?yr ve dan derilerinin salamuraya dönü?türülmesinde ; 1 kg.ya? sy?yr 
derisi için 300-400 gr.tuz ; 1 kg. ya? dana derisi için 400-500 gr.tuz 
kullanylyr.
* Rugan ve vidala derilerinin ayakkaby imalinde verebilece?i fire nispetleri; 
Rugan deri de % 25-30 , Vidala deri de ise % 20-25 arasyndadyr.
* Büyükba? hayvan derilerinde ;
Ya? olarak alynyp , ya? olarak satyldy?y taktirde % 3
Ya? olarak alynyp , salamura olarak satyldy?y taktirde % 20
Salamura olarak alynyp , yine salamura olarak satyldy?ynda % 5 nispetinde fire 
verebilir.
* Küçükba? hayvan ( koyun, keçi, kuzu ) derilerinde ;
Ya? olarak alynyp , ya? olarak satyldyklary taktirde adetle satyldy?yndan fire 
mevzubahis de?ildir.
Ya? olarak alynyp , tuzlu kuru satyldy?y taktirde % 15-20
Ya? olarak alynyp , hava kurusu olarak satyldy?ynda % 30-40
Tuzlu kuru alynyp , tuzlu kuru satyldy?ynda % 10
Hava kurusu olarak alynyp , hava kurusu olarak satyldy?ynda % 5 nispetinde fire 
verebilir.
* Muhtelif cins derilerde bir yyl zarfyndaki fire nispetleri ile sonradan 
tuzlanmy? olarak alynan ham derilerdeki fire nispetleri arasynda farklylyklar 
vardyr.

      Yaş Mezbaha ve Süt Danasy Derisi

      Umumi Zayiat Fire Nispeti

      Yhzarlarymda Fire Nispeti

      Toptancyda 1'nci 2'nci

      1- Salamura

      % 25 ' e kadar

      % 20'ye kadar

      % 3'e % 2'ye kadar

      2- Tuzlu Kurusu

      % 37'ye kadar

      % 35'e kadar

      % 1'e % 1'e kadar

      3- Hava Kurusu

      % 52'ye kadar

      % 50'ye kadar

      % 1'e % 1'e kadar

      Yaş Manda ve malak derisi :

      1- Salamura

      % 30'a kadar

      % 23'e kadar

      % 3'e % 2'ye kadar

      2- Tuzlu Kurusu

      % 42'ye kadar

      % 40'a kadar

      % 1'e % 1'e kadar

      3- Hava Kurusu

      % 52'ye kadar

      % 52'ye kadar

      % 1'e % 1'e kadar

      Yaş Koyun Derisi

      1- Tuzlu Kurusu

      % 45'e kadar

      % 40'a kadar

      % 3'e % 2'ye kadar

      2- Hava Kurusu

      % 58'e kadar

      % 55'e kadar

      % 1, 5 % 1.5'a kadar

      Yaş Keçi Derisi

      1- Tuzlu Kurusu

      % 40'a kadar

      % 35'e kadar

      % 3'e % 2'ye kadar

      2- Hava Kurusu

      % 58'e kadar

      % 55'e kadar

      % 1, 5 % 1.5'a kadar

      Yaş Kuzu Derisi

      1- Tuzlu Kurusu

      % 40'a kadar

      % 35'e kadar

      % 3'e % 2'ye kadar

      2- Hava Kurusu

      % 53'e kadar

      % 50'ye kadar

      % 1, 5 % 1.5'a kadar

      Yaş Otlak Derisi

      1- Tuzlu Kurusu

      % 40'a kadar

      % 35'e kadar

      % 3'e % 2'ye kadar

      2- Hava Kurusu

      % 53'e kadar

      % 50'ye kadar

      % 1, 5 % 1.5'a kadar

* 4, 5-5 milyon desimetrekare zig deriden pantolon ve mont kesildi?inde % 5 
civarynda yskarta ve fire do?abilir.
* Deri imalat sektöründe ham deriden mamul deri üretimi safhasynda, yardymcy 
madde olarak kullanylan sodyum bikarbonatve bazik kromsülfatyn ( tankkromozol ) 
derinin tola a?yrly?yna göre hangi oranlarda kullanyldy?y a?a?ydadyr.
* Dericilikte , deri alan ölçüsü olarak desimetrekare kullanylmaktadyr.
Ayakkare : 10 desimetrekarenin biraraya gelmesiyle bir ayak meydana gelmektedir.
Piyasada 8.000.TL olarak satylan derinin 1 desimetrekaresi 800.TL 'dir.10 
desimetrekare 1 ayak mütalaa edildi?i için fiyaty :8.000.TL olmaktadyr.
* Ythal edilen muhtelif cins derilerde ithalden saty?yna kadar bir yyl 
zarfyndaki fire nispetleri ile sonradan tuzlanmy? olarak alynan ham derilerdeki 
fire nispetleri arasynda farklylyk vardyr.E?er salamura sy?yr derisi alynyp , 
tuzlu kuru yapylmy? ise 

% 10 civarynda fire sözkonusu olur. ( 28.03.1996 / 103 YKK )
SUNİY DERİ
* 1- Sun 'i deriden imal edilen 5 parçaly sümen için ;
- 65 veya 70 cm.sun'i deri , 
- 1 metre beatris veya ipek astar , 
- 1 adet kalyn, 1 adet ince mukavva , 
- 1 plaka 5 takym sünger gerekir.
2- Sun'i deriden imal edilen tek ve iki parçaly sümen için ;
- 55 veya 60 cm.sun'i deri , 
- 1 metre beatris veya ipek astar , 
- 1 adet kalyn, 1 adet ince mukavva , 
- 1 plaka 5 takym sünger gerekir.
3- Vidala deriden imal edilen 5 parçaly sümen için ;
- 120 cm. vidala , 
- 1 metre astar , 
- 1 adet kalyn, 1 adet ince mukavva , 
- 1 plaka 5 takym sünger gerekir.
4- Bu imalattan kullanylan deri, mukavva, astar ve sünger için % 10 ila % 15 
civarynda fire verilebilir.
* 1) 1.40 metre eninde Sun'i deri üretimi için :
PVC Pasta : 200-250 gr.( 1 kg.den 2.5 m.uzunluk )
Plastolin diop : 200-300 gr.( 1 kg.den 3-3, 5 m.uzunluk )
Vayt Sprit : 50-100 gr. ( 1 kg.den 10-20 m.uzunluk )
Poliüretan : 250-400 gr.( 1 kg.den 2.5-4 m.uzunluk ) hammadde kullanylyr.
2) Süngerli sun'i deri imalinde PVC emilsüyon , DOP, stabilizatör, azodi 
karbonamid, kalsit, pigmentler kullanylyr.
3) Kullanym yerleri ve kalynlyklaryn de?i?mesi metrekareyi etkiler. Bu konudaki 
fire orany ise % 8-10 arasyndadyr.
DERİ KAZINTILARI
* Kemik ve deri kazyntylarynyn rutubet ve yabancy maddelerden dolayy % 1.5 
oranynda firesi normaldir.
* Küçükba? ham-mamul deri randyman ili?kileri ;
1 adet kuzu derisi hava kurusu 1 kg.'a tekabül eder.
1 adet kuzu derisi tuzlu kuru 1, 5 kg.'a tekabül eder.
1 adet kuzu derisi ya? olursa 2 kg.'a tekabül eder.
1 adet koyun derisi hava kurusu 2 kg.'a tekabül eder.
1 adet koyun derisi tuzlu kuru 3 kg.'a tekabül eder.
1 adet koyun derisi ya? olursa 1, 5 kg.'a tekabül eder.
1 adet kuzu derisi .......................30 dm2.mamul verir.
1 adet koyun derisi ......................60 dm2.mamul verir.
DERİ KONFEKSİYON
* Deri konfksiyon için (ortalama olarak)
Boy(cm.) Zig Napa, Süet dm2. Kuzu kürk adet
a) Erkek yelek 55/62 150/200 4/5
Erkek ceket 59/65 280/320 7/9
Erkek ceket 65/80 300/420 8/10
Erkek Turvakar 76/92 420/480 9/12
Erkek Palto 95/115 500/640 11/16
b) Kadyn giyim e?yalary imalinde erkeklere oranla ortalama % 5-6 arasy noksan 
deri sarfedildi?i gözönünde tutulmalydyr.
* Deriden mamul konfeksiyon imalatynda kullanylan deri miktarlary , beden 
numaralaryna göre ortalama sarfiyat tespit edilmek suretiyle a?a?yda 
gösterilmi?tir.Ancak bu ölçüler klasik modeller gözönünde bulundurularak 
verilmi?tir.Bol pileli , klo?, verev 
kesimli , büzgülü, iri yakaly, cepli , iki cep üstüste, kapi?onlu, pelerinli, 
katlamaly gibi deri sarfiyatyny artyran teferruatly modeller için a?a?ydaki 
miktarlarda % 2 artma , en küçük bedenlerde de % 2 eksilme olabilir.
- Erkek mont : 37 ayak ( 370 dm2. )
- Kadyn mont : 35 ayak ( 350 dm2. )
- Erkek ceket : 32 ayak ( 320 dm2. )
- Kadyn ceket : 30 ayak ( 300 dm2. )
- Erkek pantolon : 26 ayak ( 260 dm2.)
- Kadyn pantolon : 23 ayak ( 230 dm2. )
- Etek : 23 ayak ( 230 dm2. )
- Kadyn elbise : 55 ayak ( 550 dm2. )
- Kadyn manto : 55 ayak ( 550 dm2. )
- Erkek palto : 55 ayak ( 550 dm2. )
- Erkek Kaban : 40 ayak ( 400 dm2. )
- Yelek : 18 ayak ( 180 dm2. )
* Ythal koyun derileri 5 ayak ile 7, 5 ayak arasy de?i?ir.Ythal derilerin 
bilhassa kuru ve tuzlu olanlary yerli derilere oranla daha yüksek fire verir, % 
15 ile % 40 arasy de?i?ebildi?i gibi, pikle derilerde fire orany % 10 ile % 25 
arasynda olur.Ythal kuru 
derilerde güne? yany?y , çürük, hamlak, veya güve girmi? ise bu oran % 80'lere 
kadar çykabilir.
* Ythal kuzu derileri 3 ayak ile 5 ayak arasynda de?i?ebilir.Yerli koyun 
derileri 6-8 ayak arasyndadyr.Yerli koyun derilerinde fire orany ise % 5 ile % 
20 arasyndadyr.
Yerli kuzu derileri 4 ayak ile 6 ayak arasyndadyr.
Yukaryda belirtilen fire oranlary tabakalama esnasynda ortaya çykan birimlerdir.
Kaban : 44-52 ayak
Ceket : 36-44 ayak
Yelek : 16-22 ayak
Mont : 37-46 ayak
Etek : 18-32 ayak
Pantolon : 23-32 ayak
Manto : 54-64 ayak
Pardesü : 55-70 ayak
Elbise : 55-68 ayak
* Konfeksiyon ürünlerinde modellere göre % 10 ile % 35 oranynda ayaklarda artma 
ve azalma olabilir.
* Konfeksiyon imalatyndaki fire orany % 5 ile % 25 arasyndadyr.
DERİ TELEFON KILIFI
* Cep telefonu kylyflarynda , telefon kylyfy farkly olabilece?inden fireler de 
farkly olabilir.Bu nedenle, 1 adet telefon kylyfy için 5 DM.( 1 ayak ) ile 10 
DM.arasy de?i?en miktarda deri kullanylabilir.Fire oranlary ise % 10 ila % 20 
arasynda farklylyk gösterebilir. ( 08.05.1998 / 874 YKK )

rusu 1 kg.'a tekabül eder.
1 adet kuzu derisi tuzlu kuru 1, 5 kg.'a tekabül eder.
1 adet kuzu derisi ya? olursa 2 kg.'a tekabül eder.
1 adet koyun derisi hava kurusu 2 kg.'a tekabül eder.
1 adet koyun derisi tuzlu kuru 3 kg.'a tekabül eder.
1 adet koyun derisi ya? olursa 1, 5 kg.'a tekabül eder.
1 adet kuzu derisi .......................30 dm2.mamul verir.
1 adet koyun derisi ......................60 dm2.mamul verir.
DERY KONFEKSYYON
* Deri konfksiyon için (ortalama olarak)
Boy(cm.) Zig Napa, Süet dm2. Kuzu kürk adet
a) Erkek yelek 55/62 150/200 4/5
Erkek ceket 59/65 280/320 7/9
Erkek ceket 65/80 300/420 8/10
Erkek Turvakar 76/92 420/480 9/12
Erkek Palto 95/115 500/640 11/16
b) Kadyn giyim e?yalary imalinde erkeklere oranla ortalama % 5-6 arasy noksan 
deri sarfedildi?i gözönünde tutulmalydyr.
* Deriden mamul konfeksiyon imalatynda kullanylan deri miktarlary , beden 
numaralaryna göre ortalama sarfiyat tespit edilmek suretiyle a?a?yda 
gösterilmi?tir.Ancak bu ölçüler klasik modeller gözönünde bulundurularak 
verilmi?tir.Bol pileli , klo?, verev 
kesimli , büzgülü, iri yakaly, cepli , iki cep üstüste, kapi?onlu, pelerinli, 
katlamaly gibi deri sarfiyatyny artyran teferruatly modeller için a?a?ydaki 
miktarlarda % 2 artma , en küçük bedenlerde de % 2 eksilme olabilir.
- Erkek mont : 37 ayak ( 370 dm2. )
- Kadyn mont : 35 ayak ( 350 dm2. )
- Erkek ceket : 32 ayak ( 320 dm2. )
- Kadyn ceket : 30 ayak ( 300 dm2. )
- Erkek pantolon : 26 ayak ( 260 dm2.)
- Kadyn pantolon : 23 ayak ( 230 dm2. )
- Etek : 23 ayak ( 230 dm2. )
- Kadyn elbise : 55 ayak ( 550 dm2. )
- Kadyn manto : 55 ayak ( 550 dm2. )
- Erkek palto : 55 ayak ( 550 dm2. )
- Erkek Kaban : 40 ayak ( 400 dm2. )
- Yelek : 18 ayak ( 180 dm2. )
* Ythal koyun derileri 5 ayak ile 7, 5 ayak arasy de?i?ir.Ythal derilerin 
bilhassa kuru ve tuzlu olanlary yerli derilere oranla daha yüksek fire verir, % 
15 ile % 40 arasy de?i?ebildi?i gibi, pikle derilerde fire orany % 10 ile % 25 
arasynda olur.Ythal kuru 
derilerde güne? yany?y , çürük, hamlak, veya güve girmi? ise bu oran % 80'lere 
kadar çykabilir.
* Ythal kuzu derileri 3 ayak ile 5 ayak arasynda de?i?ebilir.Yerli koyun 
derileri 6-8 ayak arasyndadyr.Yerli koyun derilerinde fire orany ise % 5 ile % 
20 arasyndadyr.
Yerli kuzu derileri 4 ayak ile 6 ayak arasyndadyr.
Yukaryda belirtilen fire oranlary tabakalama esnasynda ortaya çykan birimlerdir.
Kaban : 44-52 ayak
Ceket : 36-44 ayak
Yelek : 16-22 ayak
Mont : 37-46 ayak
Etek : 18-32 ayak
Pantolon : 23-32 ayak
Manto : 54-64 ayak
Pardesü : 55-70 ayak
Elbise : 55-68 ayak
* Konfeksiyon ürünlerinde modellere göre % 10 ile % 35 oranynda ayaklarda artma 
ve azalma olabilir.
* Konfeksiyon imalatyndaki fire orany % 5 ile % 25 arasyndadyr.
DERİ TELEFON KILIFI
* Cep telefonu kylyflarynda , telefon kylyfy farkly olabilece?inden fireler de 
farkly olabilir.Bu nedenle, 1 adet telefon kylyfy için 5 DM.( 1 ayak ) ile 10 
DM.arasy de?i?en miktarda deri kullanylabilir.Fire oranlary ise % 10 ila % 20 
arasynda farklylyk gösterebilir. (08.05.1998 / 874 YKK)

  BİRİNCİ SAYFAYA DÖNMEK İÇİN TIKLAYINIZ