İHRAÇ KAYITLI SATIŞLAR,

MUHASEBE İŞLEMLERİ ve BEYANI

 

SMMM Nusret KURDOĞLU

 

I- YASAL SİSTEM

3065  sayılı Katma Değer Vergisi Yasası’nın  İhracat İstisnasını düzenleyen 11/c maddesi, “İhraç edilmek şartıyla imalatçılar tarafından ihracatçı firmalara yapılan”  teslimleri belli koşullar çerçevesinde  KDV’den istisna tutmuştur.

                Anılan maddenin bu günkü şekli aşağıdaki gibidir;

                “Mal ve Hizmet İhracatı

                Madde 11-1) Aşağıdaki teslim ve hizmetler vergiden müstesnadır.

                a)

                b)

c) (3297 S. Kanunun 3. maddesiyle eklenen bent. Yürürlük tarihi : 20.06.1986) İhraç edilmek şartıyla imalatçılar tarafından kendilerine teslim edilen mallara ait katma değer vergisi, ihracatçılar tarafından ödenmez. Mükelleflerce tahsil edilmeyen ancak ilgili dönem beyannamesinde beyan edilecek olan bu vergi, vergi dairesince tarh ve tahakkuk ettirilerek tecil olunur.

Söz konusu malların, ihracatçıya teslim tarihini takip eden ay başından itibaren 3 ay içinde ihraç edilmesi halinde, tecil edilen vergi terkin olunur.

İhracatın yukarıdaki şartlara uygun olarak gerçekleştirilmemesi halinde, tecil olunan vergi tahakkuk ettirildiği tarihten itibaren 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51. maddesine göre belirlenen (4842 sayılı Kanunla değiştirilen ibare.Yürürlük  tarihi tarihi : 01.05.2003) “gecikme zammıyla birlikte” (*) tahsil olunur. Ancak, ihraç edilmek şartıyla teslim edilen malların Vergi Usul Kanununda belirtilen mücbir sebepler nedeniyle ihraç edilmemesi halinde, tecil edilen vergi, tecil edildiği tarihten itibaren 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 48 inci maddesine göre ilgili dönemler için geçerli tecil faizi ile birlikte tahsil edilir.

(4842 s. Kanunun 21. maddesiyle eklenen hüküm. Yürürlük  tarihi: 01.05.2003) İhracatın mücbir sebepler veya beklenmedik durumlar nedeniyle üç ay içinde gerçekleştirilememesi halinde, en geç üç aylık sürenin dolduğu tarihten itibaren on beş gün içinde başvuran ihracatçılara, Maliye Bakanlığınca veya Bakanlığın uygun görmesi halinde vergi dairelerince üç aya kadar ek süre verilebilir.

Tecil veya terkin edilen bu vergiler hakkında ihracatçılar bakımından bu Kanunun 32. maddesi hükmü uygulanmaz.

İhracatçılara mal teslim eden imalatçılara iade edilecek Katma Değer Vergisi, ihraç edilen mala ilişkin imalatçı satış bedeline göre hesaplanan miktardan fazla olamaz.

İhracatçılara mal teslim eden imalatçılara iade edilmesi gereken Katma Değer Vergisi, ihracat işlemlerinin tamamlanmasından sonra yapılır. İade veya tecil olunacak vergi miktarı, mükellefin ilgili dönem beyannamesinde yer alan bilgiler mukayese edilmek suretiyle hesaplanır.

2) (3297 Sayılı Kanunun 3 üncü maddesiyle değişen fıkra. Yürürlük tarihi : 20.06.1986) Maliye ve Gümrük Bakanlığı, Katma Değer Vergisi tahsil edilmeden teslim edilecek mal miktarını; ihracatçı ve ihracatçıya mal teslim edenlerin her biri için, bir önceki yıl iş hacmi, cari yıldaki işlemler ve vergi alacağının emniyet altına alınması amacıyla gerekli görülen hallerde sınırlamaya ve bu istisnaların uygulamasına ilişkin usul ve esaslar ile istisnanın uygulanacağı asgari miktarları tespite yetkilidir.”

 

(*) (4842 sayılı Yasa ile değişmeden önceki şekli; -20.06.1986 – 30.04.2003 tarihleri arası- gecikme zammının % 50 fazlası ile birlikte)

 

İhraç kaydıyla yapılan satışlarda normal satış faturası düzenlenir ve faturada hesaplanan KDV belirtilir. Ancak, faturaya “3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Yasası hükümlerine göre ihraç edilmek şartıyla teslim edildiğinden Katma Değer Vergisi tahsil edilmemiştir.” ibaresi yazılır.

 

Bu düzenleme ile;

a)       İhracatçı firmanın KDV ödemeden mal sağlamasına, bu yolla KDV iadesi ile uğraşmaktan kurtulması,

b)       İmalatçı firmanın, KDV’li fatura kesmesine ve bunu beyan etmesine rağmen, ihraç kayıtlı satışa ilişkin KDV tutarını faizsiz biçimde tecil ettirerek finansman yükünden kurtulması,

c)       İmalatçı firmanın KDV borcu çıkmamışsa veya tecil edilecek tutardan az ise, aradaki farkı nakden almak veya mahsup  ettirmek yoluyla ihracatçıdan alamadığı KDV tutarının tamamını vergi dairesinden alması olanağı sağlanmıştır.

Öte yandan ihracatçı firma, ihraç kaydıyla aldığı malı sadece maliyetiyle kayda alır. Faturadaki KDV onu ilgilendirmez, KDV için yevmiye kaydı yapmadığı gibi, beyannamede de KDV indirimi yapmaz.

 

II- ARANAN KOŞULLAR

İhraç kayıtlı satışın yapılabilmesi için temel koşul, satıcı firmanın sanayi sicil belgesine sahip bir üretici olmasıdır. Ancak, alıcı firma “Dış Ticaret Sermaye Şirketleri” arasında sayılmış ise, satıcı firmanın üretici olması koşulu aranmamaktadır.

Üretici firmaların ihraç kayıtlı mal satabilecek durumda olup olmadığının saptanmasına yönelik ölçütler, ilgili tebliğlerde belirtilmiştir.

 

III- ÜRETİCİ (SATICI) FİRMA AÇISINDAN  UYGULAMA

İhraç kaydıyla satış yapılan dönemlerde üretici firmanın KDV işlemlerinde üç değişik durumla karşılaşılabilmektedir. 

 

1)       Sonraki döneme devreden KDV ve İade edilecek KDV’nin bir arada oluşması hali;

 

Satıcı (üretici) firmanın Mart 2004 dönemi işlemleri aşağıdaki gibidir:

 

Toplam satış tutarı              : 100.000.000.000 (Bu tutarın 50.000.000.000 TL.sı ihraç kayıtlıdır.)

Toplam Hs. KDV tutarı       :   18.000.000.000 (Bu tutarın 9.000.000.000 TL.sı ihraç kayıtlı satışındır.)

Alış İade KDV tutarı           :     2.000.000.000 TL.

Önc.Dnm.den devir KDV   :   YOK

İndirilecek KDV   tutarı      :   17.000.000.000 TL.

Satış İade KDV tutarı          :     4.000.000.000  TL.

 

Dönem içerisinde normal ve  ihraç kayıtlı olarak yapılan satışlar için aşağıdaki muhasebe kayıtları yapılmıştır;

Normal satışların kaydı;

------------ ../03/2004 ------------

120          ALICILAR                                                                                          59.000.000.000

120 A01 A ALICISI                                            59.000.000.000

                600          YURT İÇİ SATIŞLAR                                                                                       50.000.000.000

                600.01     TİCARİ MAL SATIŞLARI               50.000.000.000

                391          HESAPLANAN KDV                                                                                         9.000.000.000

                391.01     TİCARİ MAL % 18 HSP.KDV            9.000.000.000

 

İhraç Kayıtlı satışların kaydı;

------------ ../03/2004 ------------

120          ALICILAR                                                                                          50.000.000.000

120 B01 B ALICISI                                             50.000.000.000

192               DİĞER KDV                                                                                          9.000.000.000

192.01     İHRAÇ K.SATIŞ % 18 KDV               9.000.000.000

                600          YURT İÇİ SATIŞLAR                                                                                       50.000.000.000

                600.03     İHRAÇ KAYITLI SATIŞLAR           50.000.000.000

                391          HESAPLANAN KDV                                                                                         9.000.000.000

                391.03     İHRAÇ K. SATIŞ % 18 HSP.KDV  9.000.000.000

 

Örnekte görüleceği gibi, ihraç kayıtlı olarak yapılan satışta, hesaplanan KDV tutarı, alıcı hesabına değil, “192- DİĞER KDV” hesabına borç kaydedilmektedir.

 

Bu verilerin Katma Değer Vergisi Beyannamesine aktarılması:

 

6 ve 8 no.lu satırlar              : 100.000.000.000

9 no.lu satır                          : 100.000.000.000  10 no.lu satır         : 18.000.000.000

19 no.lu satır                                                                                                       : 18.000.000.000

20 no.lu satır                                                                                                       :   2.000.000.000

21 no.lu satır                                                                                                       : 20.000.000.000

23 no.lu satır                                                                                                       : 17.000.000.000

24 no.lu satır                                                                                                       :   4.000.000.000

26 no.lu satır                                                                                                       : 21.000.000.000

Bu aşamada beyannamenin arka sayfasına geçilmelidir;

54 no.lu satır                        : 50.000.000.000    55 no.lu satır         :  9.000.000.000

                                                                                              62 no.lu satır         :  9.000.000.000

 

Bu aşamada (*****) dipnota dikkat edilerek 63 no.lu satır doldurulur.

63 no.lu satır                                                                                                       :  --------

64 no.lu satır                                                                                                       :  9.000.000.000

 

Bu aşamada tekrar beyannamenin ön sayfasına geçilir;

28 no.lu satır                                                                                                       : 1.000.000.000

29 no.lu satır                                                                                                       : 9.000.000.000

 

Bu noktada, “190- DEVREDEN KDV” hesabının borcunda 1.000.000.000 TL. bulunmaktadır. Beyannamenin 28 no.lu satırı ile uyum sağlanmıştır. “192- DİĞER KDV” hesabında bulunan tutar ise, ihracatın gerçekleştiğinin üç ay içerisinde belgelenmesi sonucunda satıcı (üretici) firmaya iade edilecektir. Bu tutar, beyanname döneminin son gününde işletme için bir alacak  haline gelmiştir. Dolayısıyla “192- DİĞER KDV” hesabından alınarak, “136- DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR”  hesabına aktarılmalıdır.

 

2)       Ödenecek  KDV ve Tecil Edilecek KDV’nin bir arada oluşması hali;

 

Satıcı (üretici) firmanın Mart 2004 dönemi işlemleri aşağıdaki gibidir:

 

Toplam satış tutarı              : 100.000.000.000 (Bu tutarın 50.000.000.000 TL.sı ihraç kayıtlıdır.)

Toplam Hs. KDV tutarı       :   18.000.000.000 (Bu tutarın 9.000.000.000 TL.sı ihraç kayıtlı satışındır.)

Alış İade KDV tutarı           :     2.000.000.000 TL.

Önc.Dnm.den devir KDV   :   YOK

İndirilecek KDV   tutarı      :     6.000.000.000 TL.

Satış İade KDV tutarı          :     1.000.000.000  TL.

 

Dönem içerisinde normal ve  ihraç kayıtlı olarak yapılan satışlar için yukarıda örneklenen muhasebe kayıtları geçerli olduğundan burada tekrarlanmamıştır.

 

Bu verilerin Katma Değer Vergisi Beyannamesine aktarılması:

 

6 ve 8 no.lu satırlar              : 100.000.000.000

9 no.lu satır                          : 100.000.000.000  10 no.lu satır         : 18.000.000.000

19 no.lu satır                                                                                                       : 18.000.000.000

20 no.lu satır                                                                                                       :   2.000.000.000

21 no.lu satır                                                                                                       : 20.000.000.000

23 no.lu satır                                                                                                       :   6.000.000.000

24 no.lu satır                                                                                                       :   1.000.000.000

26 no.lu satır                                                                                                       :   7.000.000.000

 

Bu aşamada beyannamenin arka sayfasına geçilmelidir;

54 no.lu satır                        : 50.000.000.000    55 no.lu satır         :  9.000.000.000

                                                                                              62 no.lu satır         :  9.000.000.000

 

Bu aşamada (*****) dipnota dikkat edilerek 63 no.lu satır doldurulur.

63 no.lu satır                                                                                                       :  9.000.000.000

64 no.lu satır                                                                                                       :  -------------

 

Bu aşamada tekrar beyannamenin ön sayfasına geçilir;

27 no.lu satır                                                                                                       :  4.000.000.000

28 no.lu satır                                                                                                       :   ------------

29 no.lu satır                                                                                                       :   ------------

30 no.lu satır                                                                                                       :  9.000.000.000

 

Bu noktada, “190- DEVREDEN KDV” hesabının alacağında 13.000.000.000 TL. bulunmaktadır. Bu tutarın 4.000.000.000 TL.lık kısmı, “360- ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR” hesabının altında açılmış olan “YÜKÜMLÜ SIFATIYLA ÖDENECEK KDV” hesabına aktarılır. Beyannamenin 27 no.lu satırı ile uyum sağlanmıştır. Geriye kalan 9.000.000.000 TL. lık kısım ise, “392-DİĞER KDV” hesabının alacağına aktarılarak orada terkin gününe kadar bekletilir. (Aynı tutar ihraç kayıtlı satışın yapıldığı gün “192- DİĞER KDV” hesabının borcuna kaydedilmişti.

 

“192- DİĞER KDV” hesabında bulunan bu tutar, ihracatın gerçekleştiğinin üç ay içerisinde belgelenmesi sonucunda terkin edilecektir. İhracatın gerçekleştiği belgelendiğinde, “192- DİĞER KDV” hesabının borcu ile  “392- DİĞER KDV” hesabının alacağında bulunan tutarlar, karşılaştırılarak kapatılır.

 

 

3)       İade edilecek KDV ve Tecil Edilecek KDV’nin bir arada oluşması hali;

 

Satıcı (üretici) firmanın Mart 2004 dönemi işlemleri aşağıdaki gibidir:

 

Toplam satış tutarı              : 100.000.000.000 (Bu tutarın 50.000.000.000 TL.sı ihraç kayıtlıdır.)

Toplam Hs. KDV tutarı       :   18.000.000.000 (Bu tutarın 9.000.000.000 TL.sı ihraç kayıtlı satışındır.)

Alış İade KDV tutarı           :     2.000.000.000 TL.

Önc.Dnm.den devir KDV   :   YOK

İndirilecek KDV   tutarı      :     6.000.000.000 TL.

Satış İade KDV tutarı          :   11.000.000.000  TL.

 

Dönem içerisinde normal ve  ihraç kayıtlı olarak yapılan satışlar için yukarıda örneklenen muhasebe kayıtları geçerli olduğundan burada tekrarlanmamıştır.

 

Bu verilerin Katma Değer Vergisi Beyannamesine aktarılması:

 

6 ve 8 no.lu satırlar              : 100.000.000.000

9 no.lu satır                          : 100.000.000.000  10 no.lu satır         : 18.000.000.000

19 no.lu satır                                                                                                       : 18.000.000.000

20 no.lu satır                                                                                                       :   2.000.000.000

21 no.lu satır                                                                                                       : 20.000.000.000

23 no.lu satır                                                                                                       :   6.000.000.000

24 no.lu satır                                                                                                       : 11.000.000.000

26 no.lu satır                                                                                                       : 17.000.000.000

 

Bu aşamada beyannamenin arka sayfasına geçilmelidir;

54 no.lu satır                        : 50.000.000.000    55 no.lu satır         :  9.000.000.000

                                                                                              62 no.lu satır         :  9.000.000.000

 

Bu aşamada (*****) dipnota dikkat edilerek 63 no.lu satır doldurulur.

63 no.lu satır                                                                                                       :  3.000.000.000

64 no.lu satır                                                                                                       :  6.000.000.000

 

Bu aşamada tekrar beyannamenin ön sayfasına geçilir;

27 no.lu satır                                                                                                       :  ------------

28 no.lu satır                                                                                                       :   ------------

29 no.lu satır                                                                                                       :  6.000.000.000

30 no.lu satır                                                                                                       :  3.000.000.000

 

Bu noktada, “190- DEVREDEN KDV” hesabının alacağında 3.000.000.000 TL. bulunmaktadır. Bu tutar  “392-DİĞER KDV” hesabının alacağına aktarılarak orada terkin gününe kadar bekletilir.

 

“192- DİĞER KDV” hesabında bulunan 9.000.000.000 TL.lık tutarın 6.000.000.000 TL. lık kısmı iade alınacak bir tutardır, yani bir alacak doğmuştur. Bu tutar, “192- DİĞER KDV” hesabından alınarak, “136- DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR”  hesabına aktarılmalıdır.

 

 Bu aktarmadan sonra “192- DİĞER KDV” hesabının borcunda terkin edilecek KDV tutarı olan 3.000.000.000 TL. kalmış durumdadır. “392- DİĞER KDV” hesabının alacağında da aynı tutar vardır. Bu tutarlar, ihracatın gerçekleştiğinin üç ay içerisinde belgelenmesi sonucunda terkin edilecektir. İhracatın gerçekleştiği belgelendiğinde, “192- DİĞER KDV” hesabı ve “392- DİĞER KDV” hesabı, karşılaştırılarak kapatılır.