Yönetmelik

Tarım ve Köyişleri Bakanlığından:

Tarımsal Üretici Birlikleri ile Tarımsal Üretici Merkez Birliklerinin

Denetlenmesine İlişkin Yönetmelik

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Amaç

Madde 1 — Bu Yönetmeliğin amacı, 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanununa göre kurulan tarımsal üretici birlikleri ile tarımsal üretici merkez birliklerinin denetimine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Kapsam

Madde 2 — Bu Yönetmelik, tarımsal üretici birlikleri ile tarımsal üretici merkez birliklerinin malî ve teknik olarak denetlenmesine, malî yönden denetim yapacak olan serbest muhasebeci mali müşavir, yeminli mali müşavir veya bağımsız malî denetim kuruluşlarının yetkilendirilmesine ve yetkilerinin geçici yada sürekli olarak kaldırılmasına ilişkin usul ve esasları kapsar.

Dayanak

Madde 3 — Bu Yönetmelik 29/6/2004 tarihli ve 25514 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanununun 16 ve 18 inci maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

Madde 4 — Bu Yönetmelikte geçen;

Kanun: 29/6/2004 tarihli ve 25514 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanununu,

Bakanlık: Tarım ve Köyişleri Bakanlığını,

Genel Müdürlük: Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğünü,

Denetlenen birlik: 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu uyarınca kurulan ve bu Yönetmelik hükümleri uyarınca bağımsız malî denetim yaptırmak zorunda olan tarımsal üretici birlikleri ve merkez birliklerini,

Bağımsız malî denetim: 1/6/1989 tarihli ve 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu ve/veya 28/7/1981 tarihli ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca hazırlanan, sermaye piyasasında bağımsız denetleme faaliyetinde bulunacak kuruluşlar listesinde yer alan bağımsız denetim kuruluşları arasından, birlikleri ve merkez birlikleri malî yönden denetlemek üzere Bakanlıkça yetkilendirilen, serbest muhasebeci mali müşavirler, yeminli malî müşavirler veya bağımsız denetim kuruluşları tarafından yapılan mali denetimi,

Bağımsız denetleme kuruluşu: 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve buna bağlı olarak çıkarılacak tebliğler çerçevesinde ilan edilen sermaye piyasasında bağımsız denetleme faaliyetinde bulunacak kuruluşlar listesinde yer alan bağımsız denetim kuruluşlarını,

Denetçi: Birlik ve merkez birliklerini, bu Yönetmelik hükümleri uyarınca denetlemekle yetkilendirilmiş serbest muhasebeci mali müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşlarının her kıdem ve unvandaki denetim elemanını,

Teknik denetim: Merkez birliklerinin, Bakanlıkça görevlendirilmiş konu uzmanı teknik personel tarafından 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanununda belirtilen görevleri doğrultusunda teknik yönden yapılan ve inceleme, araştırma, rapor hazırlama ve yerine getirilmesi veya alınması gereken tedbirleri kapsayan denetimini,

Türkiye Denetim Standartları: 3568 sayılı Kanuna tabi ruhsatlı meslek mensuplarının üstlendikleri ve yetkili oldukları denetim faaliyetlerini disiplinli bir şekilde yürütebilmeleri için ulusal denetim standartlarının saptanması, belirlenmesi ve yayımlanması ile güncelliğinin korunması amacıyla Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği (TÜRMOB) bünyesinde oluşturulmuş olan Türkiye Denetim Standartları Kurulu (TÜDESK) tarafından saptanan ve yayımlanan denetim standartlarını

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Bağımsız Malî Denetim ve Bağımsız Malî Denetim Yapanlara İlişkin Hükümler

Bağımsız malî denetim

Madde 5 — Bağımsız malî denetim, serbest muhasebeci mali müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşunca görevlendirilen denetçiler tarafından bu kuruluşlar adına, denetlenen birliğe ait işlem, hesap ve malî tabloların, genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri, hesap ve kayıt düzeni ile malî raporlamaya ilişkin düzenlemelerin genel ve özel hukuk hükümlerine uygunluğunun incelenmesi ve bu inceleme sonuçlarına dayanılarak, denetlenen birlik tarafından tutulan hesap, işlem ve kayıtlar ile düzenlenen malî tabloların doğruluğu ve gerçeği yansıtıp yansıtmadığının tespiti ve rapora bağlanmasıdır.

Bağımsız malî denetim, denetlenen birliğin defter, kayıt ve belgeleri üzerinden yapılır. Gerekli görüldüğü taktirde, işlem yapılan üçüncü kişilerle hesap mutabakatı sağlanır.

Bağımsız malî denetim uygulaması, bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde aşağıda belirtilen şekillerde yapılır.

a) Sürekli denetim: Denetlenen birliğin ilgili hesap dönemine ilişkin faaliyetlerinin, uygulamalarının, işlem, hesap ve malî tablolarının gerekli tüm denetim teknikleri kullanılarak her yıl incelenmesidir.

b) İsteğe bağlı denetim: Denetlenen birliğe ait malî tabloların tasfiye, devir, birleşme ve bölünme gibi özel hâller ve/veya ihbara dayalı konular ile ihtiyaç duyulması halinde düzenlenen ara malî tabloların, gerekli denetim teknikleri kullanılarak sürekli denetim programına uyumlu bir biçimde denetlenmesidir. İsteğe bağlı denetim birlik genel kurulunun kararıyla yaptırılır. Acil ihtiyaç duyulması halinde, ilk toplanmada genel kurulun bilgi ve onayına sunulmak üzere, yönetim kurulu da isteğe bağlı denetim başlatabilir.

Bağımsız malî denetim yapacak serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli malî müşavir veya kuruluşların belirlenmesi

Madde 6 — Bu Yönetmelik kapsamında bağımsız malî denetim yapacak kişi ve kuruluşların, 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu ve/veya 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca bağımsız malî denetim yapma yetkisi almış olmaları şarttır.

Bu Yönetmelik kapsamında bağımsız malî denetim yapmak isteyen kuruluşlar, istenilen belgelerle birlikte Genel Müdürlüğe başvururlar. Gerekli koşulları taşıyan bağımsız malî denetim yapacak serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşlarının birliklere verecekleri hizmet karşılığında uygulanacak ücret tarifesi, 3568 sayılı Kanun uyarınca belirlenmiş asgari ücret tutarının altında olmamak şartıyla Bakanlıkça yürütülen ihale sonucunda belirlenir ve Bakanlık kararıyla denetlenen birlik nezdinde bağımsız denetim yapma yetkisini kazanırlar.

Bağımsız malî denetim yapma yetkisi alan kişi ve bağımsız denetim kuruluşlarının unvanları Bakanlığın internet sayfasında duyurulur.

Bağımsız malî denetim sözleşmesi

Madde 7 — Denetimi üstlenen serbest muhasebeci mali müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşları; denetim sürecini olumlu veya olumsuz etkileyebilecek hususların varlığı ve serbest muhasebeci mali müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşu değişikliğinin nedenleri ile ilgili olarak önceki dönemlerde denetimi üstlenen serbest muhasebeci mali müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşundan bilgi talep edilebilir. Önceki bağımsız denetim kuruluşu, bu kapsamda kendisinden talep edilen bilgileri vermek zorundadır.

Denetim faaliyetinin kapsamı, bağımsız denetim kuruluşu ile bu Yönetmelik kapsamında denetim yaptıracak birlik arasında yapılacak sözleşme çerçevesinde belirlenir.

Hesap dönemi içerisinde faaliyete geçen birliklerin ve merkez birliklerinin bağımsız malî denetim yaptırma yükümlülüğü, takip eden hesap döneminden itibaren başlar.

Denetlenen birlik, her hesap döneminin başlamasından en az bir ay önce o hesap dönemi için Bakanlığın internet sayfasında yayımlanan serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşlarından bir tanesi ile sözleşme imzalamak zorundadır. Denetlenen birlik, yapılan sözleşme ile ek ve değişikliklerinin bir örneğini, sözleşmenin imzalandığı veya değişikliklerin yapıldığı tarihten itibaren yedi işgünü içinde Genel Müdürlüğe gönderir.

Denetim sözleşmelerinde asgarî olarak aşağıdaki unsurların bulunması zorunludur.

a) Denetimde görevlendirilecek serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli malî müşavir veya sorumlu ortak başdenetçi, başdenetçi, kıdemli denetçi ve denetçi ile bunların yedekleri ve yardımcılarının adı ve soyadı.

b) Denetimin amacı, kapsamı varsa özel nedenleri.

c) Serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşu tarafından anlaşma kapsamında sunulacak hizmetler.

d) Tarafların sorumluluk ve yükümlülükleri.

e) Denetimin başlama ve tahmini bitiş tarihleri.

f) Denetim ekibinde görevlendirilenlerin unvanları, öngörülen çalışma süreleri ve her biri için uygun görülen ücret tutarının ayrıntılı dökümünü de içerecek şekilde bağımsız malî denetim ücreti.

Denetlenen birlik aynı bağımsız denetim kuruluşunu birbirini izleyen azami iki hesap dönemi için seçebilir. Denetlenen birliğin, aynı serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşu ile tekrar bağımsız malî denetim sözleşmesi imzalayabilmesi için en az bir hesap döneminin geçmesi zorunludur.

Denetlenen birlik; herhangi bir nedenle, hesap döneminin başlangıcından itibaren üç (3) ay içerisinde serbest muhasebeci mali müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşunu belirleyemediği takdirde, durumu gerekçeleriyle birlikte yedi (7) işgünü içinde Genel Müdürlüğe bildirir. Bu durumda, Genel Müdürlüğün, Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği aracılığı ile belirleyeceği serbest muhasebeci mali müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşu ile yedi (7) gün içinde sözleşme imzalanır.

Bağımsız malî denetimde tarafların sorumlulukları

Madde 8 — Denetim işlemini ilgilendiren tüm bilgi ve belgelerin denetlenen birlik tarafından serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşuna verilmemesi, denetim faaliyeti sırasında ilgili her türlü mevzuat hükümlerine ve malî raporlamaya ilişkin düzenlemelere aykırı işlemlerin, hata ve hilelerin tespit edilmesi ve denetlenen birliğin bunları gidermemesi durumunda, bu husus denetçi tarafından ivedilikle denetlenen birliğin, yönetim kuruluna bildirilir ve denetçi görüşü bu çerçevede oluşturulur. Adlî yargıya intikali gerekli olan ve suç teşkil eden hâllerde, serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşu, denetlenen birlik hakkında savcılığa suç duyurusunda bulunur.

Denetçiler, denetim çerçevesinde ilgililerce kendilerine tevdi edilen defter ve belgeleri işlerinin gerektirdiği süre içinde olduğu gibi muhafaza ve işin bitiminde iade etmek zorundadırlar.

Denetlenen birlik; hesap, işlem ve malî tabloları ile iç kontrol sistemlerini denetime uygun ve hazır hale getirmekle yükümlüdür.

Bu Yönetmelik kapsamına giren denetim, denetçinin kişisel sorumluluğu ve gözetimi altında yürütülür ve sonuçlandırılır.

Denetlenen birlik, bu Yönetmelik uyarınca denetim yapacak bağımsız denetim kuruluşlarından, sorumluluk üstlenen bağımsız denetim kuruluşu ortağı denetçilerden, serbest muhasebeci malî müşavirden veya yeminli malî müşavirden doğabilecek zararların tazmini amacıyla sorumluluk sigortası yaptırmalarını isteyebilir.

Denetimin eksik ve/veya yanlış yapılmasından dolayı doğacak zararların hukukî sorumluluğu serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşuna aittir.

Denetim sözleşmesinin sona erdirilmesi

Madde 9 — Bu Yönetmelikle belirlenen koşulları kaybeden veya yasaklara, denetim ilke ve kurallarına ve Türkiye Denetim Standartlarına uymayan veya düzenlenen raporların gerçeğe aykırı, eksik, yanlış, yanıltıcı, taraflı olması halinde denetlenen birlik; birlik genel kurulu kararıyla serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli mali müşavir veya bağımsız denetim kuruluşu hakkında savcılığa suç duyurusunda bulunur. Ayrıca durum meslek mensubunun bağlı olduğu meslek odasına bildirilir.

Bakanlık; bağımsız mali denetim işlemlerinde yasaklara, denetim ilke ve kurallarına uymayan ve/veya düzenlediği raporlarında gerçeğe aykırı, eksik, yanlış, yanıltıcı ve taraflı olduğu mahkeme kararıyla kesinleşen serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşunun, birlik ve merkez birlikleri denetleme yetkisini iptal eder. Genel Müdürlük iptal mevzuunun gerekçeli kararını düzenleyerek ilgili dosyada saklar.

Serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşu, denetlenen birlik tarafından çalışma alanının önemli ölçüde sınırlandırılması nedeniyle malî tablolara ilişkin bilgi ve belgeleri elde edememesi halinde, yazılı gerekçe göstermek koşuluyla bağımsız malî denetim sözleşmesini sona erdirebilir. Çekilen serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşu tarafından, gerekli tüm bilgilerin, birliğin yönetimine devredilmesi zorunludur.

Bu durumda Kanunun 17 nci maddesi ile 4/11/2004 tarihli ve 5253 sayılı Dernekler Kanununun 19 uncu maddesi kapsamında işlem yapılır.

Bağımsız malî denetim raporları

Madde 10 — Sürekli denetim sonucunda düzenlenen denetim raporları en geç genel kurul tarihinden bir ay önce, ara dönemler itibarıyla yapılan isteğe bağlı denetimler sonucunda düzenlenen bağımsız malî denetim raporları, denetimin bittiği tarihten itibaren izleyen bir ay içerisinde, denetim kuruluşunu temsil ve ilzama yetkili olanların imzasını taşıyan bir yazı ekinde bir nüsha olarak denetlenen birliğe gönderilir.

Serbest muhasebeci malî müşavir, yeminli malî müşavir veya bağımsız denetim kuruluşu tarafından yapılan denetimin geçerli olabilmesi için; bu Yönetmelikte belirtilen ilke, usul ve esaslar, ve mer’i mevzuata uygun olarak yapılmış olması zorunludur.

Denetim raporunun aşağıdaki ilkelere göre hazırlanması gereklidir:

a) Denetim raporu, malî tablolar üzerinde doğrudan veya dolaylı etkisi olan veya olması muhtemel her türlü mevzuat aykırılıklarını ve malî tabloların genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygun hazırlanıp hazırlanmadığını belirtmelidir. Genel kabul görmüş muhasebe ilkelerinden sapmaların tespiti halinde, bu sapmaların malî tablolar üzerindeki etkisinin denetim raporunda belirtilmesi gerekir.

b) Denetim raporunda, muhasebe politikalarının bir önceki hesap dönemi ile tutarlı olarak uygulanıp uygulanmadığını, muhasebe politikalarında bir değişiklik varsa bu değişikliklerin neler olduğunun açıklanması gerekir.

c) Raporda denetlenen birliğin kâr/zarar durumu nedenleriyle birlikte ortaya konulmalıdır. Eğer zarar varsa, zararın sebepleri ile ilgili görüşlere yer verilmesi, birliğin borçları ve aldıysa kredi ödemelerine ilişkin bilgilerin yer alması gerekir.

d) Genel kurul ve denetleme kurulu tarafından gerekli görülen diğer konulara da raporda yer verilmesi zorunludur.

Denetçi, aşağıda belirtilen belirsizlik ve aykırılıkların bulunması halinde, konunun malî tabloların güvenilirliğine etkisini göz önünde bulundurarak şartlı veya olumsuz görüş bildirir:

a) Çalışma alanını sınırlayan herhangi bir hususun varlığı nedeniyle malî tablolara ilişkin bilgi ve belgelerin elde edilememesi,

b) Muhtemel bazı belirtiler veya kuşku doğuran hususların tespiti veya muhasebe kayıtlarına yansıtılan işlemlerin niteliği dikkate alınarak, denetlenen birlik malî tablolarının ileri bir tarihte önemli değişikliklere maruz kalabileceğinin görülmesi,

c) Denetlenen birliğin faaliyetlerinin sürekliliğini tehlikeye düşürecek nitelikte hususların varlığı konusunda kanaat oluşması,

d) Malî tabloların ilgili mevzuatla belirlenen muhasebe ilke ve standartları ile denetlenen birlik tarafından seçilen muhasebe politikalarına uygun olmaması,

e) Malî tablolarda yer alan kalemlerde tespit edilen hata ve hilelerin etkilerinin giderilmesine ilişkin olarak denetlenen birlik ile görüş ayrılığı bulunması.

Bilanço tarihinden denetim raporunun kesinleştiği tarihe kadar geçen süre içinde malî tabloları etkileyebilecek önemli olayların varlığının tespit edilmesi halinde söz konusu hususlar, malî tablo dipnotlarında açıklanmamışsa, raporda ek açıklama olarak belirtilir.

Bağımsız malî denetim raporunun kesinleşmesinden sonra, malî tabloları etkileyebilecek önemli hususların varlığının tespit edilmesi ve denetçinin görüşünü değiştirme gereğini duyması halinde, önceki raporu değiştiren veya ilavede bulunan ek rapor düzenlenebilir.

Denetim raporu, serbest muhasebeci malî müşavir veya yeminli malî müşavir veya sorumlu ortak başdenetçi tarafından imzalanarak kesinleşir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Teknik Denetim ve Diğer Hükümler

Teknik denetim

Madde 11 — Merkez birliklerinin uygulama ve faaliyetlerinin teknik yönden denetimi; Bakanlık tarafından Merkez Birliğinin iştigal konusuna göre görevlendirilen konunun uzmanı personelden oluşturulacak bir heyet tarafından yapılır.

Teknik denetim; Kanun, 16/1/2005 tarihli ve 25702 sayılı Tarımsal Üretici Birliklerinin Kuruluş Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmelik ve merkez birliğinin kendi tüzüğünde belirtilen faaliyet konuları çerçevesinde yapılır.

Hüküm bulunmayan haller

Madde 12 — Bu Yönetmelik uyarınca yapılacak bağımsız malî denetimlerde, bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hâllerde, 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu, bu Kanuna dayanılarak çıkartılan ve 3/1/1990 tarihli ve 20391 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Serbest Muhasebeci, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir ve Yeminli Mali Müşavirlerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, 15/7/1992 tarihli ve 21285 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Serbest Muhasebeci, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirlerce Tutulacak Defter ve Kayıtlar ile Meslek Mensuplarının Bildirim Mecburiyeti Hakkında Yönetmelik ve Mecburi Meslek Kararları ile 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve Türkiye Denetim Standartları Kurulunca yayımlanan denetim standartları uygulanır.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Son Hükümler

Yürürlük

Madde 13 — Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

Madde 14 — Bu Yönetmelik hükümlerini Tarım ve Köyişleri Bakanı yürütür.